URBANISM &DEMOCRACY

Koronavirusi vijon të preki jetët tona, jo vetëm nëpërmjet atyre që dijmë për të, por më shumë nëpërmjet atyre që nuk njohim akoma. Shumë pyetje na mundojnë këto kohë: nga, sa do të zgjasi kjo gjendje e padurueshme (?); deri, te çfarë impakti do të ketë ai në të ardhmen (?), që domosdoshmërisht do të jetë ndryshe. Ajo që më shqetëson më shumë është e ardhmja, sepse vetëm atë kemi në dorë sot. Të sotmen e kishim në dorë vite më parë, dhe duket se kemi dështuar me sukses të plotë, përderisa shumëkush ndihet i frikësuar në këtë realitet. Dhe, këtu nuk e kam fjalën vetëm për realitetin e krijuar nga koronavirusi, por edhe për realitetin përpara tij. Nëse vëzhgon me vëmendje, dëshira për kolektivizëm dhe nostalgjia për k omunizmin po shfaqet gjerësisht këto ditët! Njerëz që nuk ja kanë idenë realitetit  të përgjithshëm dhe të koronavirusit në veçanti, po kërkojnë të zhdukin kapitalizmin dhe individualizmin, meqë ata e paskan fajin për gjithçka të keqe që po ndodh. Por edhe njerëz...

Ndërsa u përmbyll java e tretë e izolimit, shqiptarëve do ju duhet të marrin leje nga qeveria për të bërë blerjet e ditës. Pra, duhet të shkruajnë elektronikisht një kërkesë, dhe vetëm pas aprovimit do të mund të dalin për të blerë ushqime apo ilace. Shumë nuk e kanë pritur mirë këtë strukturë të re të jetës urbane, por pakkush shprehet qartë. Shpesh herë ngjan sikur kundështia është thjesht inatçore, meqë shtrëngimi është vendosur nga një kryeministër që urrehet gjerësisht nga publiku. Dy janë qëndrimet racionale për këtë shtrëngim ndaj lirive të individit, nëse e zhveshim nga qëndrimet: kundër, vetëm ‘se e thotë satrapi’;   dhe pro, vetëm ‘se e thotë Prijësi’. I pari është dakortësia me kufizimin, mbi argumentin ‘se vetëm të izoluar mund të luftojmë koronavirusin’; kurse i dyti është kundështia, mbi argumentin ‘se shtrëngimi nuk është i domosdoshëm, sepse individi është vet i përgjegjshëm’. Në fakt këtu ndahen edhe e majta, që nuk ka besim te përgjegjshmëria e individit por t...

Pavarësisht se ku banon në Tiranë, mjafton të dalësh nga shtëpia dhe në një rreze prej 500 metrash do të dallosh të paktën tre kantiere ku ndërtohet një pallat i ri. Sidoqoftë, nuk duhet ndonjë vëzhgim i thelluar empirik, për të kuptuar se Tirana është rikthyer në një kantier të madh ndërtimi. Për të aritur në këtë konkluzion mjafton të konsultosh buxhetin e Bashkisë, ku zëri ‘taksa të ndikimit në infrastrukturë’ jep 22 milion euro ose 30% të të gjithë të ardhurave të saj. Ndërsa ndërtohen masivisht ndërtesa banimi, lind natyrshëm pyetja se për kë po ndërtohen këto banesa? Sikurse në cdo treg tjetër, edhe në tregun e imobiliareve, oferta duhet të takohet patjetër me kërkesën, që të konsiderohet se kjo sipërmarrje realizon fitim dhe të mos falimentojë. Dhe këtu lind problemi, sepse janë dy dinamikat po shkojnë në kah të kundërt. Ndërsa oferta në treg e shprehur nga numri i apartamenteve të reja, po shtohet me shpejtësi; kërkesa e shprehur me numrin e popullsisë, po ulet me të njëj...

Cuditë nuk kanë të sosur në këtë vendin tonë të vogël, ndërsa një qytetari nuk i lejohet të përdori automjetin as për të shkuar të vizitojë prindërit apo për ndonjë detyrë akoma më urgjente, mjetet e ndërtimit   shëtisin dhe stacionohen kudo nëpër qytet. Njësoj si pak muaj më parë, kur e gjithë popullsia e Tiranës dhe Durrësit u sulmua nga tërmeti, e vetmja që punonte ishte industria e ndërtimit! Duket sikur e vetmja gjë që dijmë të bëjmë, jo vetëm në kohë të paqtë por edhe në këto ditë të frikshme, është të betonojmë. Ndërsa popullsia e vendit zvogëlohet, ekonomia kombëtare tkurret dhe ajo familjare tretet, cmimet e apartamenteve në Tiranë rriten pa tavan! Aq shumë u rritën cmimet e imobiliare në Berlinin e Gjermanisë së madhe, saqë e detyruan qeverinë vendore të ndërhyj në tregun e lirë. Ajo vendosi të bllokoj për pesë vjet rritjen e mëtejshme të cmimeve të qirave për rreth 1. 5 milion banesa të qëndres së qytetit. Për opozitën e atjeshme, por edhe   për mua, kjo është...

Java që kaloi ndërtoi dy tema në debatin publik, e para rrotullohej ndaj pyetjes se cfarë do ndodhi në 15 Mars. Presidenti, premtoj se në këtë ditë do të shkoj në sallën plenare të Kuvendit dhe do të shpërndajë atë, nëse maxhoranca nuk reagon dhe largohet nga rruga antikushtetuese në të cilën ndodhet. Kurse dyta, ka lidhje me manifestimin e 2 Marsit, në vetvete, dhe vërdalloset ndaj cështjes a ka të drejtë Presidenti të organizoj një event të tillë social, duke qenë se roli i tij e lyp, të jetë mbi palët, ndërkohë që pozicionimi i tij duket si i rreshtuar me opozitën; dhe a humbet dimensionin moral manifestimi -që shpesh e ngatërojnë me një protestë antiqeverisëse- përderisa atë po e drejton një politikan gjerësisht i akuzuar për sjellje të njëjta, sikurse drejtuesit e qeverisë. Këta të dytët e nisin arsyetimin nga një premisë, gjerësisht e përhapur, sipas të cilës që gjërat të ndryshojnë duhet të largohet kasta politike si një e tërrë, dhe në këtë konteks nuk mund të mbështet as...

Të hënën e 2 marsit Presidenti ka ftuar dhe pret të takohet me sovranin në bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, për të firmosur ‘Dekretin e parë kundër grushtit të shtetit’, sikurse thotë ai vet. Megjithëse nuk është e qartë për cfarë dekreti konkret flet Presidenti, kërkesa e tij ‘ për të lidhur një Beslidhje, për të shpartalluar regjimin e oligarkëve dhe mafiozëve dhe të mafias ndërkombëtare, që ka dhunuar sovranitetin kombëtar !’, duhet vlerësuar dhe respektuar me pjesmarrje! Regjimi fashist i Rilindjes, përtej akuzave me dimensione ndërkombëtare të cilat do presim të na i dëshmoj Presidenti, është fakt i padiskutueshëm dhe nuk mund të tolerohet më. Fashistizimi i Shqipërisë nisi me veprime të drejtpërdrejta në territor të institucioneve të qeverisjes qëndrore në shkelje të autonomisë lokale, duke gllabëruar cdo funksion të qeverisjes vendore, nga kontrolli i territorit për ndërtime paleje, me leje dhënien ndërtimore, deri te listat e përfituesve nga ndihma sociale dhe programet e ...

Përtej nismës së pedagogëve, të cilët duket se e kanë të vështirë të kuptojnë se opinione mund të ketë shumë megjithëse e vërteta është vetëm një; këto ditë u njoha me një nismë tjetër. Me një nismë që origjinalizon nga njohuritë empirike dhe që prodhon dicka të vlefshme për shoqërinë shqiptare. Sigurisht që edhe kjo kërkon interpretim, i cili në cdo rast është opinion, por gjithashtu shërben si bazë për të kuptuar një realitet shumë të rëndësishëm për familjet që zotërojnë një banesë apo synojnë një të tillë në Tiranë. E kam fjalën për ekipin e shkëlqyer të medias Celësi dhe projektin e tyre Keydata, i cili na njeh me ecurinë e cmimeve të banesave në Tiranë!    Nëpërmjet revistës Monitor, edhe kjo një nismë shumë e dobishme e sipërmarrjes private, përvecse brilante në sektorin e ekoninomisë në të cilin ajo është e fokusuar; u njoha me disa nga gjetjet më të rëndësishme të Keydata, për tregun imobiliar në Tiranë. Për shkrimin e sotëm, i cili sikurse të gjithë të tjerët m...

Në një nga televizionet e mia të preferuara, që sigurisht nuk është një televizion kombëtar, mora përgjigjen që prisja prej vitesh. Disa pedagogë të Universitetit të Tiranës, kanë marrë inisiativën që t’ju mbushin mëndjen studentëve, në fakt gjithë rinisë, që të mos e braktisin Shqipërinë. Dhe këtë kanë vendosur ta bëjnë duke i bindur studentët të mos ikin nga vendi i tyre, ose të ikin vetëm për studime dhe pastaj të kthehen për të kontribuuar me njohuritë e tyre për vendin e tyre! Prej një dekade tashmë, shqetësimi im teknik mbetet se do vij një ditë kur Shqipëria do të humbi popullsinë në atë masë sa të konsidehet e shpopulluar. Shumë opinione kam shkruar me këtë temë, që duket se nuk shqetësonin njeri, deri para pak muajsh kur kjo temë u bë popullore për opinionin shqiptar. Një nga cështjet e shumta që e shoqërorin këtë shqetësim profesional ishte pyetja: mirë politikanët që merren me punët e tyre, po pedagogët nuk kanë asgjë për të bërë, apo të paktën për të thënë, për këtë t...

Tema më e rëndësishme e analizës, opinionit dhe dabatit televiziv të kohëve të fundit është tema e shpopullimit të Shqipërisë. E trajtojnë nga shumë qasje, japin shumë argumeta, por askush nuk prek shkaktarin e shkaktarëve: Shqipëria po shpopullohet përshkak të modelit të saj territorial! Modeli i sotëm territorial i Shqipërisë është koncentrimi i popullisisë në Durasanë, apo në territoret e qarkut Durrës, Tiranë dhe një pjesë e Elbasanit! Në fakt, edhe Elbasani po shpopulohet dekadën e fundit në favor të Tiranës, sikurse edhe Fieri e Vlora, të cilat dy dekadat e para të tranzicionit arritën ta ruanin një balancë të popullsisë për shkak të migracionit që vinte nga fshatrat kufitare. Shumë shpejt Shqipëria territoriale do të jetë qytet-shteti, Tiranë-Durrës. Qytet-shteti Tiranë-Durrës është një megaqytet, që përshkak të trashgimnisë është policentrik, por që në thelb ka qytetin e Tiranës. Këtu janë grumbulluar pjesa dërmues e popullsisë, e cila për 30 vjet i është dorëzuar migra...

Nuk kanë kaluar vecse tre apo katër vite, nga koha kur territori i Atdheut gjendej i mbuluar nga kanabisi, dhe ngjarja duket se po nis të përsëritet. Një raportim mediatik nga gjigandi Rai 3, na ktheu mbrapa, në një kohë që as nuk na shkonte në mendje se mund të riktheheshim. Ndoshta jemi shoqëri pa aftësi analizuese dhe parashikuese, ose ndoshta kemi besim të fortë te karakteri linear i historisë që ecën përpara pa asnjë kthim pas. Por një gjë është e sigurtë, nëse pranojmë për të vërtetë kronikën e Rai 3 se prodhimi i kanabisit është rikthyer në një masë të 120-ë fishuar, atherë drejtohemi nga një kastë pa aftësi krijuese që rikthehet te të njëjtat metoda që njeh. Aq e sigurtë është kjo, sa mund ta deklaroj edhe një urbanist: kanabizimi i vendit është një nga të këqijat më të mëdha që mund ti ndodhi një vendi. Ai mund të sjelli dëme të tilla sa nuk do të gabonim po të heqim një paralele mes tij dhe asaj që ndodhi në Shqipëri me piramidat në vitin 1997. Ekspertiza e ekonomisë d...

Dy ishin inisiativat e administratës së bashkisë Tiranë, pas tërmetit të 26 Nëndorit të vitit të kaluar, dhe të dyja për tu përshëndetur e mbështetur. Inisiativa e parë kishte të bënte me bllokimin e proceseve të lejedhënies ndërtimore në territorin në juridiksionin e saj, përfshirë edhe ato kërkesa për leje që ishin në shqyrtim. Gjë shumë e mirë kjo në respekt të situatës urbane që po kalon qyteti në shumë dimensione demografike, mjedisore dhe estetike, por vecanërisht për domosdoshmërinë që kanë për tu rishkruar legjislacioni dhe normativat e ndërtimit, që kanë lidhje me vlerësimin e truallit të ndërtimit dhe qëndrueshmërinë mekanike të ndërtesave.    Inisiativa e dytë, ajo për të cilën jemi të interesuar, ka lidhje me heqjen e depozitave të ujit nga terracat e pallateve. Edhe kjo, një nisëm shumë pozitive nëse e vëzhgojmë vetëm nga prizmi i ndikimit të peshës së tyre në aftësinë mbajtëse të një ndërtese. Një godinë mund të shfaqet shumë më vulnerabël ndaj goditjeve ng...