URBANISM &DEMOCRACY

Ka një ironi të ftohtë në panikun e fundit të Edi Ramës ndaj algoritmit. Për më shumë se një dekadë, ai e ndërtoi pushtetin jo vetëm mbi vota, administratë, patronazh, klientelë dhe kapje institucionale, por mbi diçka edhe më të thellë: kontrollin e perceptimit publik. Ai kuptoi më herët se kundërshtarët e tij se, në një shoqëri të lodhur nga tranzicioni dhe të dobësuar institucionalisht, realiteti politik nuk prodhohet vetëm nga ajo që ndodh, por nga mënyra si ajo shfaqet. Rama nuk qeverisi thjesht me vendime. Ai qeverisi me pamje. Me regji. Me skenografi. Me video. Me batuta. Me përqeshje të kundërshtarit. Me kthimin e çdo kantieri në spektakël, të çdo fasade në “rilindje”, të çdo kritike në prapambetje, të çdo proteste në manipulim dhe të çdo kundërshtari në armik të zhvillimit. Ky ishte algoritmi politik i Ramës shumë përpara se algoritmi digjital të bëhej temë e fjalimeve të tij ndërkombëtare: prodho imazh, kontrollo skenën, shpërndaj emocion, zhurmo debatin, diskredito kritik...

  Ky shkrim është pjesë e një serie prej tre artikujsh kushtuar debatit mbi Zvërnec–Nartën. Artikujt trajtojnë respektivisht dimensionin e qeverisjes territoriale, dimensionin ekonomik dhe dimensionin mjedisor të çështjes. Teza e përbashkët është se debati nuk kufizohet te një resort turistik, por prek mënyrën se si Shqipëria qeveris, zhvillon dhe administron territorin e saj.   Debati për Zvërnec–Nartën është paraqitur shpesh si përplasje mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Nga njëra anë flitet për investim të madh, turizëm elitar, vende pune dhe rritje të imazhit ndërkombëtar të Shqipërisë. Nga ana tjetër ngrihen shqetësime për lagunën, shpendët, biodiversitetin dhe zonat e mbrojtura. Por ky debat varfërohet nëse mbetet te formula e vjetër “zhvillim apo mjedis”. Pyetja më serioze është tjetër: a po e trajton Shqipëria natyrën si kapital kombëtar, apo si dekor që mund të konsumohet për fitim afatshkurtër? Në thelb, rasti Zvërnec–Nartë është debat për kapi...

  Ky shkrim është pjesë e një triptiku mbi debatin e Zvërnec–Nartës. Qëllimi nuk është të gjykohet një projekt i vetëm, por të shqyrtohen tre pyetje thelbësore që ai ka nxjerrë në pah: kush vendos mbi zhvillimin e territorit, çfarë modeli ekonomik po ndjek Shqipëria dhe si mbrohet kapitali i saj natyror. Secili prej këtyre dimensioneve trajtohet veçmas, por të tre së bashku formojnë një debat të vetëm mbi të ardhmen e zhvillimit territorial në vend.   Debati për Zvërnec–Nartën është paraqitur kryesisht si përplasje midis zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Njëra palë thotë se Shqipëria ka nevojë për investime, turizëm cilësor dhe vende pune. Pala tjetër paralajmëron për dëme mjedisore, humbje biodiversiteti dhe transformim të pakthyeshëm të një prej zonave më të ndjeshme të bregdetit shqiptar. Të dyja qasjet kanë të vërtetën e tyre, por asnjëra nuk shkon deri në fund të problemit. Pyetja reale në këtë debat që ka përfshirë në protestë gjithë shoqërinë shqiptarë ...

  Ky shkrim është pjesë e një triptiku mbi debatin e Zvërnec–Nartës. Qëllimi nuk është të gjykohet një projekt i vetëm, por të shqyrtohen tre pyetje thelbësore që ai ka nxjerrë në pah: kush vendos mbi zhvillimin e territorit, çfarë modeli ekonomik po ndjek Shqipëria dhe si mbrohet kapitali i saj natyror. Secili prej këtyre dimensioneve trajtohet veçmas, por të tre së bashku formojnë një debat të vetëm mbi të ardhmen e zhvillimit territorial në vend.   Prej ditësh, tashmë, vëmendja publike është përqendruar te protesta kundër projektit turistik në zonën e Zvërnecit dhe Nartës. Për një sy të pastërvitur, kemi të bëjmë me një konflikt të zakonshëm, nga ata që kemi parë shumë në dekadën e fundit. Nga njëra anë qeveria që premton një investim i madh që shoqërohet me zhvillim ekonomik, vende pune dhe rritje të turizmit, dhe, nga ana tjetër banorë, aktivistë dhe qytetarë që shprehin shqetësime për mjedisin, pronën dhe të ardhmen e territorit. Përtej shikimit të parë, sa më shumë ...

Kushdo që ka shkruajtur apo ka folur ndonjëherë me gjuhën e kërkimit shkencor e di se edhe punimi më i keq përfshin një prezantim të pikave të dobëta të tij. Nëse bën një replikë teknike, është e domosdoshme të prezantosh edhe ku personi që po replikon ka të drejtë. Këtë parim deontologjik kam ndjekur edhe unë, sa herë kam opinionuar mbi punët e qeverisjes në çështjet urbane e territorial. Me qeverisjen e administratës lokale Veliaj ka qenë në kufijtë e të pamundurës, por ja kam dalë. Ajo i ka dhënë një zgjidhej të mirë lokalizimit të stacioneve transportit interurban të qytetit. Nëse administrata Basha vendosi ti grumbullonte të gjitha tranzitet në një Terminal të vetëm që e cilësuan ‘Multimodal’; administrata Veliaj e ndahu këtë fluks hyrës në dy pika të ndryshme, në përputhje me origjinën gjeografike nga ku këto flukse gjeneroheshin. Aq më gëzoi ky fakt sa mezi prisja që ndonjë gazetar të më vinte përpara pyetjes shpesh të përsëritur ‘A ka bërë ndonjë gjë mirë, administrata e Ve...

‘Varësia nga shteti’ është një nga barrierat më të mëdha me të cilat përballet një shoqëri në tranzicion nga një regjim etatist drejt një sistemi demokratik dhe liberal. Është e kuptueshme, një shoqëri e cila për një kohë të gjatë është organizuar dhe ka funksionuar në një strukturë etatiste të dizainit institucional, e ka në kufinjtë e të pamundurës të shkëputet nga mentaliteti i pritjes që shteti tju zgjidhi të gjitha problematikat e jetës, bile edhe t’ju siguroj mirëqënie. Nga ana tjetër, qeveria jo vetëm nuk mundet ta realizojë këtë aspiratë populiste, por as nuk ka dëshirë ta bëj. Synimi i saj është si ta varësoj shoqërinë ndaj vetes, çfarë i jep asaj pushtetin e pakufijshëm për të vepruar si i pëlqen. Për më tepër, nëse qeveria do zgjidhte të gjitha problematikat e shoqërisë, atherë kujt do ti duhej më qeveria. Problemet e shoqërisë janë “lënda e parë” e pushtetit politik. Ky është një nga pohimet më të vërtetuara në të gjitha rastet kur një vend e kryen këtë tranzicion, por në S...

Marrdhënia midis lirisë së individit dhe pushtetit të qeverisë është një nga karakteristikat më dalluese të evoluimit njerëzor. Që në antikitet kjo marrdhënie prezantohej si një konflikt mes nënshtetasve dhe sunduesit. Nënshtetasit pranonin sundimin, në këmbim të mbrojtjes që sunduesi u siguronte, me kushtin që sunduesi të mos e përdorte këtë pushtet kundër vet atyre. Përderisa sundimtarët kishin forcën për të mbrojtur nënshtetasit e tyre, ata mund ta përdornin këtë forcë edhe kundër lirive të nënshtetasve të tyre. Më tej, erdhi një kohë kur njerëzit do ta kundështonin faktin që qeveritarët e tyre të ishin një pushtet i pavarur, dhe shpesh herë i kundërt me interesat e tyre. Këtu nisi dinamika e kalimit të qeverisjes nga sundimi i një mbreti të përhershëm- pushtet i cili ishte edhe i trashëgueshëm- në një qeverisje të përkohshme. Elita e shtetit do të ishin njerëz që e merrnin me koncension ushtrimin e pushtetit, dhe të revokueshëm nga detyra. Përzgjedhja e pushtetarëve zëvëndësoi “për...

Përcaktimi nga z. Alibeaj se Presidenti i ardhshëm do të jetë antikomunist më kujtoi premtimin e z. Basha, në 13 maj 2017, se Republika e tij e Re sapo të vinte në pushtet do të kompensonte ish-pronarët “me çmim europian”. Dy ishin ngjashmëritë e ndërlidhura mes vetes, të këtyre dy ‘shpalljeve politike’ nga njerëzit që kanë drejtuar opozitën shqiptare të nëntë viteve të fundit. Së pari, niveli i lartë i dimensionit cilësor apo mungesa e dimensionit sasior, çfarë i bënte të dyja premtimet të pamatshme. Si mund të matet nëse dikush është apo jo antikomunist? Kush është njësia matëse? Le të themi se mund të masim nëse dikush nuk ka qenë antar partie në kohën e komunizmit, por kjo nuk e bën antikomunist. Ka me qindra arsye pse një individ mund të mos ishte antar i partisë së punës. Përshembull, ai mund të ketë dashur por për dhjetëra arsye nuk e kanë pranuar antarët e tjerë të partisë që të bëhej një ndër ta. Të ishte komunist, në kohën e komunizmit përfitoje shumë privilegje, pavarësisht...

Nëse ka diçka që më bezdis deri në nervozizëm është kuptimi populist sipas të cilit, çdo gjë e keqe që i ndodh individit, familjeve, komuniteteve apo gjithë shoqërisë shqiptare vjen si rezultat i politikanëve të lig të vendit. Ky kuptim i gjerë shoqëror nënkupton se shoqëria shqiptare është një nga shoqëritë më të mira të botës, por “fati” i keq ka bërë që ajo të drejtohet nga politikanët më të ligj të saj. Ka vetëm një arsye pse më nervozon ky kuptim, dhe ajo ka të bëjë me faktin se nuk ekziston asnjë mundësi praktike që një shoqëri e moralshme të drejtohet nga një kastë e pamoralshme. Një burrë i mençëm thoshte se çdo shoqëri merriton qeverinë që ka. Ky postulat nuk bën kuptim vetëm për shoqëritë e demokracive liberale, por edhe për shoqëritë me problem të nivelit të demokracisë. Edhe këto, dikur, kanë gabuar duke votuar apo pranuar pa reaguar të drejtohen nga një kastë e tillë. Përveç se ka probleme me të vërtetën, ky kuptim i gjerë shoqëror kontribuon në mbetjen në të njëjtën gjen...