URBANISM &DEMOCRACY

 Në Shqipëri kemi parti për çdo shije politike. Parti të mëdha e të vogla, të vjetra e të reja, parti që kanë qeverisur dhe parti që presin radhën. Kemi kryetarë që ndërrojnë parti dhe parti që ndërrojnë emër, por jo kryetar. E megjithatë, kur studentë dhe qytetarë dalin në shesh për të kërkuar largimin e qeverisë, nga studiot televizive u vjen një këshillë e vyer: krijoni edhe ju një parti! Sikur halli i demokracisë shqiptare të jetë mungesa e një partie tjetër! Kjo ishte receta që u përsërit gjatë tri mbrëmjeve të fundit të emisionit Opinion në TV Klan. Sipas shumicës së panelistëve, që protesta të kishte peshë politike, duhej të shndërrohej në një forcë elektorale. Panelistët nuk ua mohonin studentëve të drejtën për të protestuar, por vinin në dyshim mundësinë që protesta të arrinte qëllimet e saj pa hyrë në garën për pushtet. Për ta, sheshi mund të shprehte pakënaqësinë, ndërsa vetëm organizimi partiak mund ta kthente atë në rezultat politik. Ata e shihnin protestën si një s...

Tirana paska ende një problem serioz: ka mbetur një copë park pa kullë. Kishte pemë, bar, shëtitore, stola, njerëz që kalonin, fëmijë që luanin dhe të moshuar që rrinin, pra të gjitha vjetërsirat që zakonisht gjenden në një park. Por nuk kishte hotel, zyra dhe apartamente private 78 metra mbi tokë. Për një kryeqytet që kërkon të na bindë çdo ditë se po hyn në modernitet, ky ishte qartësisht një boshllëk që duhej korrigjuar. Konkursi “Tirana Fountain Plaza” nxori fitues projektin e studios BIG – Bjarke Ingels Group për zhvillimin e hapësirës ku ndodhet kompleksi “Tajvani”, në Parkun Rinia. Projekti parashikon një ndërtesë rreth 78 metra të lartë, me hotel, zyra dhe apartamente private, të ngritur mbi kolona dhe me nivele nëntokësore parkimi. Vetë qeveria e paraqet si pjesë të “vizionit për Tiranën e vitit 2030”, një hap tjetër drejt një qyteti më modern, më të bukur dhe, sigurisht, më progresist. Zgjidhja është vërtet moderne. Deri dje mendonim se një ndërtesë zinte hapësirë sipas v...

Ka diçka të çuditshme në debatin publik të këtyre ditëve. Po dalin përgjime, dokumente, dosje dhe informacione që ekspozojnë gjithnjë e më shumë marrëdhëniet ndërmjet pushtetit politik, interesave ekonomike dhe botës së krimit. Flitet për një sistem që po çahet, për njerëz të pushtetit që shfaqen në komunikime komprometuese dhe për një vëmendje ndërkombëtare gjithnjë e më të madhe ndaj Shqipërisë. Por mes gjithë kësaj zhurme mbetet thuajse pa përgjigje pyetja më e thjeshtë: kush e ka vënë në lëvizje këtë proces? Kush po e çmonton kartelin qeveri–krim? Përgjigjja është opozita. Nuk është hera e parë që puna politike e opozitës prodhon një rezultat të tillë. Në vitin 2023, ajo ndërgjegjësoi shoqërinë për rrezikun e projektvendimit për ndërtesat mbi 50-vjeçare, që mund të prekte mbi 120 mijë ndërtesa banimi dhe mijëra familje. Veçanërisht në Tiranë dhe në qendrat e qyteteve kryesore, prishjet rrezikonin të çlironin trojet më të vlefshme, duke shtyrë familjet tradicionale drejt periferiv...

 Qeveria ka nxjerrë për konsultim një draftligj të ri për strehimin social. Projektligji për ndryshimin e ligjit nr. 22/2018 u publikua më 31 korrik dhe konsultimi u mbyll më 28 gusht 2026. Në pamje të parë kemi një reformë sociale që kërkon t'u përgjigjet çmimeve të larta të banesave dhe vështirësisë së familjeve për të siguruar strehim. Por kur drafti lexohet së bashku me Programin Kombëtar të Strehimit të shpallur më 10 shtator, del një histori shumë më e madhe: qeveria nuk po përgatitet vetëm të rregullojë tregun e banesave; po përgatitet të hyjë vetë në të. Tabloja bëhet edhe më shqetësuese po ta vendosim këtë reformë pranë tri draftligjeve të tjera për pronën, që po trajtohen pothuajse njëkohësisht. Të marra së bashku, ato japin shenja të një rikonfigurimi më të gjerë të marrëdhënies ndërmjet qeverisjes, pronës, territorit dhe tregut të pasurive të paluajtshme. Por, këtë lidhje do ta trajtojmë veçmas. Këtu mjafton reforma e strehimit për të ngritur pyetjen: po ndërtohet një...

Ka një moment në jetën e një regjimi politik kur nuk mjafton më të numërosh skandalet. Një ministër nën hetim, një kryetar bashkie i arrestuar, një tender i dyshimtë, një koncesion, një leje ndërtimi, një pronë publike që përfundon në një projekt privat. Kur këto raste përsëriten për vite, pyetja ndryshon vetvetiu. Nuk pyet më vetëm pse sistemi nuk e lufton korrupsionin. Fillon të dyshosh se korrupsioni nuk është më defekt i sistemit, por vet sistemi dhe mënyra se si ai funksionon dhe riprodhon pushtetin. Prej disa kohësh më ka tërhequr një koncept jo shumë i njohur në debatin shqiptar: ponerologjia politike. Termi lidhet me psikologun polak Andrew M. Lobaczewski, i cili u përpoq të kuptonte se si e keqja depërton në politikë dhe, me kalimin e kohës, krijon një rend që e mbron dhe e riprodhon atë. Nuk më intereson këtu të bëj diagnoza psikologjike për Edi Ramën, ministrat apo zyrtarët e tij. Më intereson një pyetje shumë më shqetësuese: çfarë u ndodh njerëzve normalë kur jetojnë gjat...

Susan Stokes, një nga studiueset më të njohura të klientelizmit politik, ka analizuar mënyrën se si marrëdhënia demokratike ndërmjet qytetarit dhe politikës mund të zëvendësohet dalëngadalë nga një marrëdhënie shkëmbimi personal. Në librin Brokers, Voters, and Clientelism: The Puzzle of Distributive Politics , të shkruar me bashkëautorë, ajo studion pikërisht rolin e ndërmjetësve politikë që njohin qytetarët, nevojat e tyre dhe problemet konkrete mbi të cilat mund të ndërtohet mbështetja politike. Në Shqipëri nuk kemi pse ta kërkojmë gjatë figurën e brokerit . Ne e kemi. Quhet patronazhist. Ai nuk hyn te qytetari përmes debatit mbi shtetin, taksat, pronën apo ekonominë. Hyn përmes jetës së tij të përditshme. Di kush kërkon punë, kush pret legalizimin, kush ka problem me pensionin, kush ka ngecur në kadastër dhe kush endet prej muajsh pas një dere të administratës. Këtu fillon ndryshimi i madh. Politika nuk e pyet më qytetarin “Çfarë shoqërie dëshiron?”. E pyet “Çfarë halli ke?” E p...

  “If men were angels, no government would be necessary.” Kur James Madison shkroi këto fjalë në Federalist No. 51 , në vitin 1788, nuk po formulonte vetëm një nga frazat më të bukura të filozofisë politike amerikane. Ai po prekte problemin themelor të çdo qeverisjeje: njerëzit kanë nevojë për qeveri pikërisht sepse nuk janë engjëj, por qeveritë gjithashtu drejtohen nga njerëzit dhe, për pasojë, as ata që ushtrojnë pushtetin nuk mund të trajtohen si engjëj. Prej kësaj premise të thjeshtë, pothuajse të ftohtë në realizmin e saj, buron një pjesë e madhe e arkitekturës kushtetuese amerikane. Madison e çonte argumentin më tej: sfida është, së pari, t’i japësh qeverisë fuqinë për të kontrolluar të qeverisurit dhe, më pas, “oblige it to control itself” (ta detyrosh të kontrollojë vetveten). Pikërisht këtu qëndron thelbi i Amerikës: jo vetëm te fuqia e qeverisë, por te fuqia për ta kufizuar atë. Kushtetuta amerikane nuk u ndërtua mbi besimin se qeveria do të kishte gjithmonë të d...

  Çfarë nuk kupton Reforma Rilindase Territoriale 2.0 për qeverisjen dhe tregun Bashkia nuk është zgjatim lokal i administratës qendrore, një lloj dege territoriale e Kryeministrisë që pret udhëzimet nga Tirana dhe i zbaton në territor. Nuk është as ndërmarrje komunalo-banesash, ekzistenca e së cilës justifikohet vetëm nga aftësia për të mbledhur plehrat, ndriçuar rrugët apo mirëmbajtur trotuaret. Dhe aq më pak është ndërmarrje ekonomike, që mat suksesin me eficiencën, ekonominë e shkallës dhe uljen e kostos për njësi. Bashkia është institucion politik i vetëqeverisjes së një komuniteti. Ajo ekziston që qytetari të qeverisë çështjet e veta lokale, të përfaqësohet, të marrë pjesë në vendimmarrje, të kontrollojë pushtetin dhe t'i kërkojë llogari atij. Prandaj afërsia, përfaqësimi, autonomia dhe llogaridhënia nuk janë kosto anësore që duhen sakrifikuar në altarin e eficiencës; janë vetë arsyeja ekzistenciale e qeverisjes vendore. Por Reforma Rilindase Territoriale 2.0 po e nis dis...