Strehim social apo qeverisje imobiliare? Syri.net, 19. 09. 2026

 Qeveria ka nxjerrë për konsultim një draftligj të ri për strehimin social. Projektligji për ndryshimin e ligjit nr. 22/2018 u publikua më 31 korrik dhe konsultimi u mbyll më 28 gusht 2026. Në pamje të parë kemi një reformë sociale që kërkon t'u përgjigjet çmimeve të larta të banesave dhe vështirësisë së familjeve për të siguruar strehim. Por kur drafti lexohet së bashku me Programin Kombëtar të Strehimit të shpallur më 10 shtator, del një histori shumë më e madhe: qeveria nuk po përgatitet vetëm të rregullojë tregun e banesave; po përgatitet të hyjë vetë në të.

Tabloja bëhet edhe më shqetësuese po ta vendosim këtë reformë pranë tri draftligjeve të tjera për pronën, që po trajtohen pothuajse njëkohësisht. Të marra së bashku, ato japin shenja të një rikonfigurimi më të gjerë të marrëdhënies ndërmjet qeverisjes, pronës, territorit dhe tregut të pasurive të paluajtshme. Por, këtë lidhje do ta trajtojmë veçmas. Këtu mjafton reforma e strehimit për të ngritur pyetjen: po ndërtohet një politikë e re sociale, apo po krijohen instrumentet për ta kthyer qeverisjen në aktore të drejtpërdrejtë të tregut imobiliar?

Nëse ky nuk është fundi i procesit, deri ku do të shkojë ai? Shqipëria e ka provuar njëherë një sistem ku pushteti politik nuk mjaftohej të rregullonte pronën, por e zotëronte, e shpërndante dhe e administronte atë. Prandaj duhet parë jo vetëm ku ndodhemi sot, por edhe drejtimi i lëvizjes: a po largohet Shqipëria e Ramës nga logjika e pronës private dhe e tregut, duke iu afruar hap pas hapi një modeli ku qeverisja grumbullon gjithnjë e më shumë kontroll mbi tokën, pronën, zhvillimin dhe banesën?

Sepse qeverisja nuk kërkon më vetëm të propozojë ligje, të planifikojë territorin dhe të kontrollojë zhvillimin. Ajo kërkon edhe të zhvillojë, të ndërtojë, të shesë, të realizojë fitim, ta riinvestojë atë, të garantojë kreditë dhe të administrojë një pjesë gjithnjë e më të madhe të vlerës së krijuar nga zhvillimi urban. Dhe këtë e quajnë strehim social! Në Shqipërinë e sotme mjafton t'i vendosësh një emër social një mekanizmi që përqendron më shumë pushtet dhe ai fiton menjëherë aureolën e bamirësisë.

Problemi i strehimit është real, sepse çmimet e banesave dhe qiratë janë bërë gjithnjë e më të papërballueshem, sidomos për të rinjtë dhe familjet me të ardhura të mesme. Por këtu fillon shmangia kryesore. Qeveria e trajton krizën e përballueshmërisë sikur zgjidhja të ishte një makineri e re publike ndërtimi dhe financimi, ndërsa jashtë diskutimit mbetet një nga deformimet më serioze të tregut shqiptar: hyrja dhe pastrimi i parave të krimit në sektorin e ndërtimit dhe të pasurive të paluajtshme.

Në një treg ku banesa blihet për të parkuar e pastruar kapital me origjinë kriminale, çmimi nuk formohet nga të aftësia reale blerëse e familjeve. Prandaj beteja e parë për ta bërë strehimin më të përballueshëm duhet të jetë pastrimi i tregut nga paratë e pista. Të fusësh edhe qeverinë si zhvilluese, pa goditur më parë këtë deformim, nuk është domosdoshmërisht zgjidhje; mund të jetë vetëm shtimi i një aktori tjetër në të njëjtën skenë.

Modeli i ri kombinon strehimin social, strehimin e përballueshëm, tokën publike, kontributin e sektorit privat, shitjen në treg dhe garancitë publike. Formula e shpallur është 30% strehim social, 40% strehim i përballueshëm dhe 30% shitje në treg. Pra kemi një risi të socializmit shqiptar: apartamenti social do të financohet duke shitur apartamentin komercial.

Në letër duket elegante. Qeverisja mobilizon tokën publike, zhvillohet projekti, një pjesë shitet, krijohet fitim, fitimi riinvestohet dhe cikli rifillon. Por në këtë moment qeverisja nuk është më vetëm rregullatore e tregut; bëhet vetë lojtar në të. Enti Kombëtar i Banesave synohet të transformohet në kompani publike që hyn në partneritete, ndërton, realizon fitim dhe e riinveston. Pra kemi një strukturë që kombinon tokën, kapitalin, të drejtat e zhvillimit, financimin dhe shitjen për të prodhuar kthim ekonomik.

Këtu lind konflikti themelor. Kur institucionet e ekzekutivit që kontrollojnë zhvillimin territorial bëhen pjesë e të njëjtit sistem që ka interes financiar në zhvillim, rregullatori dhe zhvilluesi fillojnë të kenë të njëjtin interes. Sa më i madh intensiteti dhe sipërfaqja e shitshme, aq më shumë të ardhura prodhon sistemi. Atëherë pyetja urbanistike “sa duhet të ndërtohet këtu?” rrezikon të zëvendësohet nga pyetja: “sa duhet të ndërtohet që projekti të dalë me fitim?”

Edhe recentralizimi është i qartë. Strehimi social është funksion vendor: bashkia njeh nevojën, administron territorin dhe përballon kostot e zhvillimit. Arkitektura e re shkon në drejtim të kundërt: Fond Kombëtar, centralizim të kontributit 3%, kompani publike kombëtare dhe më shumë kompetenca për strukturat qendrore. Problemi mbetet lokal, ndërsa pushteti përqendrohet në qeverisjen qendrore.

Edhe kontributi 3% e tregon këtë zhvendosje. Ai lind nga zhvillimi në një territor konkret dhe nga vlera që krijojnë toka, plani, intensiteti dhe infrastruktura lokale. Tani synohet të grumbullohet në nivel kombëtar dhe të rialokohet prej andej. Kjo quhet “solidaritet”, por solidariteti nuk kërkon domosdoshmërisht centralizim; mund të ketë ndarje dhe bashkëfinancim pa ia marrë bashkisë kontrollin mbi vlerën që prodhohet në territorin e saj.

Në fund krijohet një sistem ku toka publike, miratimi territorial, kompania publike, partneri privat, shitja në treg dhe riinvestimi lidhen në të njëjtin cikël. Teorikisht, një mekanizëm i tillë mund të jetë financiarisht efikas; praktikisht, në një vend me korrupsion galopant, institucione të dobëta kontrolli dhe vendimmarrje gjithnjë e më të përqendruar, ai mund të shndërrohet në një mekanizëm jashtëzakonisht të fuqishëm për përqendrimin e pushtetit, privilegjimin e interesave të lidhura me qeverisjen dhe transferimin e vlerës së pronës publike drejt përfitimeve private.

Prandaj debati nuk është nëse duhet strehim social, nëse duhet përdorur prona publike apo nëse duhet përfshirë sektori privat. Pyetja është pse, për të zgjidhur një problem social, duhet të ndërtojmë një makineri qeverisëse që përqendron kontrollin mbi tokën, zhvillimin, financimin, ndërtimin, shitjen dhe riinvestimin, ndërsa kapitali kriminal që deformon tregun mbetet në periferi të diskutimit.

Sepse këtu nuk kemi më vetëm politikë sociale. Kemi ekonomi politike të territorit, përqendrim pushteti dhe një qeverisje që hyn në tregun e pasurive të paluajtshme jo vetëm si rregullatore, por edhe si aktore ekonomike. Dhe kur ai që vendos rregullat fillon të ketë interes edhe nga rezultati financiar i lojës, problemi është vetë loja.

Prandaj pyetja për qeverinë është e thjeshtë: po përpiqet ta bëjë strehimin më të përballueshëm, apo po ndërton kompaninë më të madhe imobiliare të Shqipërisë nën kontrollin e vet?