Zvërnec–Narta: jo një debat për resortin; por për modelin ekonomik të zhvillimit territorial. Mapo, 10. 06. 2026

 Ky shkrim është pjesë e një triptiku mbi debatin e Zvërnec–Nartës. Qëllimi nuk është të gjykohet një projekt i vetëm, por të shqyrtohen tre pyetje thelbësore që ai ka nxjerrë në pah: kush vendos mbi zhvillimin e territorit, çfarë modeli ekonomik po ndjek Shqipëria dhe si mbrohet kapitali i saj natyror. Secili prej këtyre dimensioneve trajtohet veçmas, por të tre së bashku formojnë një debat të vetëm mbi të ardhmen e zhvillimit territorial në vend.

 

Debati për Zvërnec–Nartën është paraqitur kryesisht si përplasje midis zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Njëra palë thotë se Shqipëria ka nevojë për investime, turizëm cilësor dhe vende pune. Pala tjetër paralajmëron për dëme mjedisore, humbje biodiversiteti dhe transformim të pakthyeshëm të një prej zonave më të ndjeshme të bregdetit shqiptar. Të dyja qasjet kanë të vërtetën e tyre, por asnjëra nuk shkon deri në fund të problemit. Pyetja reale në këtë debat që ka përfshirë në protestë gjithë shoqërinë shqiptarë është se çfarë modeli ekonomik të zhvillimit territorial po ndërtojmë?

Kryeministri, i vetmi njeri që duket se di diçka konkrete për projektin, ka folur për një investim rreth 4 miliardë euro. Ky nuk është argument i vogël, sepse Shqipëria ka nevojë për investime serioze, për turizëm më cilësor dhe për ekonomi më konkurruese. Pikëpyetja fillon kur flasim për financimin e këtyre projekteve.

Në Shqipëri është krijuar bindja se zhvillimi i madh mund të ndodhë vetëm nëpërmjet kapitalit të huaj. Sa herë kemi nevojë një investim të rëndësishëm, debati fillon dhe mbaron te pyetja: pse nuk vijnë investitorët e huaj? Kjo mënyrë të menduari krijon përshtypjen se vendi vuan nga mungesa e parave. Por të dhënat tregojnë një histori tjetër. Shqipëria nuk është vend pa kapital, por fatkeqësisht ajo nuk di ta organizojë, menaxhoj dhe drejtoj kapitalin e vet.

Mjafton të shohim sistemin bankar dhe do dallojmë se në fund të vitit 2025, raporti kredi/depozita ishte rreth 51.5%. Çfarë do të thotë se, për çdo 100 lekë që qytetarët dhe bizneset mbajnë në banka, vetëm 51–52 lekë kthehen në kredi për ekonominë. Pjesa tjetër, rreth 48.5% e depozitave, nuk shkon në financimin e familjeve, bizneseve apo investimeve prodhuese. Në vlerë bruto, bëhet fjalë për afërsisht 890 miliardë lekë që nuk kanalizohen si kreditim i drejtpërdrejtë për ekonominë shqiptare. Pra, para ka, por ato nuk lëvizin në drejtimin dhe me forcën që duhet. Ato qëndrojnë në sistem, por por flejnë dhe nuk materializohen në formë fabrikash, hotelesh, teknologjish prodhimi, bujqësie moderne apo turizëmi elitar.

Problemi thellohet edhe më shumë kur shohim çfarë ndodh me fitimet që prodhon vetë ekonomia shqiptare. Sipas të dhënave të Bilancit të Pagesave, në vitin 2025 të ardhurat nga investimet që i përkasnin sipërmarrëve të huaj në Shqipëri arritën rreth 1.1 miliard euro. Edhe pasi zbriten të ardhurat që shqiptarët marrin nga investimet e tyre jashtë vendit, bilanci neto mbetet negativ me afërsisht 800 milionë euro, që për një dekadë do të thotë 8 miliard euro. Kjo e bën paradoksin edhe më të fortë, ndërsa kapitali vendas qëndron i fjetur në banka ose i ngrirë në beton, një pjesë e madhe e fitimeve që prodhohet në territorin shqiptar largohet nga Shqipëria.

Pastaj vjen pjesa tjetër e historisë, ajo për të cilën kemi folur shumë por është kuptuar pak. E kam fjalën për betonizimin e Tiranës dhe zonave me potencial turizmin, që përveç dëmeve të tjëra është edhe një ngrënëse parashë. Sipas Censusit 2023, Shqipëria ka rreth 160 mijë banesa dhe apartamente të pabanuara, për të mos folur për 5- 6 milion metra katrorë banim të ndërtuara 3 vitet e fundit në Tiranë ndërsa popullsia ka rënë. Nëse llogarisim një vlerë mesatare modeste prej 70 mijë eurosh për secilën, rezulton se rreth 14 miliardë euro janë të ngrira në asete që prodhojnë pak ose aspak vlerë ekonomike.

Këto nuk janë thjesht mure bosh, por kursime familjare, remitanca, vite pune dhe mundësi të humbura, të mbyllura pas dyerve që nuk hapen. Sikurse janë edhe qindra mijëra banesa të dyta dhe të treta, kryesisht njësi pushimi, që përdoren disa fundjavë në vit dhe pastaj mbeten bosh. Në terma ekonomikë, kjo do të thotë se kemi dhjetëra miliarda euro të vendosura në pasuri të paluajtshme pasive. Në vend që ky kapital të hynte në fonde zhvillimi, sipërmarrje turistike, projekte të përbashkëta territoriale apo investime prodhuese, ai është derdhur në beton që shpesh nuk jeton, nuk punëson dhe nuk prodhon asgjë.

Këtu lidhet Zvërnec–Narta me modelin ekonomik të Shqipërisë. Pyetja nuk është vetem, a duhet apo jo ky investim? Pyetja më e rëndësishme është, pse shqiptarët duhet të mbeten gjithmonë shitës toke, blerës apartamentesh ose punonjës sezonalë, dhe jo bashkëpronarë të zhvillimit? Në një ekonomi me institucione të forta, treg financiar të zhvilluar dhe siguri juridike, një pjesë e kapitalit vendas mund të kanalizohej drejt projekteve të mëdha turistike, marinave, infrastrukturave rekreative dhe sipërmarrjeve territoriale. Shqiptarët nuk do të shikonin zhvillimin nga gardhi, por do të kishin aksione në të.

Fakti që kjo nuk ndodh nuk është problem parash, është problem qeverisjeje. Është paaftësia e qeverisjes për të orientuar zhvillimin dhe e elitës ekonomike të vendit për të ndërrmarrë rrisqe, që për tridhjetë vjet Shqipëria ka prodhuar një ekonomi ku kapitali ose depozitohet, ose betonohet, ose largohet. Dhe një ekonomi ku kapitali nuk qarkullon brenda territorit, nuk financon prodhimin dhe nuk krijon pronësi të gjerë mbi zhvillimin, mund të duket sikur rritet, por në të vërtetë dobësohet në strukturë. Por jo vetëm kaq, por edhe na bën më pak konkurues në rajonin tone, meqë Kryeministri, sikurse shprehet së fundmi, e ka me shumë merak garën me fqinjët. Është e kuptueshme, paratë që larguhen nga Shqipëria shkojnë atje ku dijnë ti investojnë.

Prandaj Zvërnec–Narta nuk është vetëm debat për një resort, por pasqyrë e  modelit ekonomik të zhvillimit territorial.