Thursday, April 11, 2019

ANIJA QË LARGON SHQIPTARËT E SOTËM E KA EMRIN DURASANË! Liberale, 11. 04. 2019


Përditë e më shumë, në media, po flitet për fenomenin shqiptar bashkëkohor të largimit masiv të shqiptarëve nga Shqipëria. Gjë e mirë kjo, sepse pranimi se je prekur prej një sëmundje, është hapi i parë dhe i domosdoshëm që të shërohesh; por edhe gjë e keqe, sepse të kujtohesh për shëndetin vetëm pasi e ke humbur, është një sjellje sa e vjetëruar aq edhe kushtueshme. Për shëndetin duhet të kujdesemi në vazhdimësi. Investimin në shëndet duhet ta bëjmë me moton ‘ta ruajmë atë, dhe jo ta rifitojmë’! Për këtë synim bota e qytetëruar ka zhvilluar teori dhe praktika, një pjesë e të cilave kanë mbërritur edhe në këtë ishullin e prapambetur në të cilin ne jetojmë; djeta të ushqimit të shëndetshëm, aktivitete fizike dhe alternime të tyre, po e konservojnë shëndetin e individit modern duke minimizuar prekjen e tij prej sëmundjeve. E njëjta logjikë vlen edhe për shëndetin e territorit, për higjenën e mjedisit jetësor e urban dhe konservimin e natyrës.
Në fakt kjo logjikë vlen për cdo aktivitet njerëzor, por në shkrimin e sotëm vjen në shpjegim të fenomenit të braktisjes së atdheut nga kombi. Elita politike, gjithashtu, e ka pranuar këtë sëmundje, por si gjithmonë po e trajton sipas interesit të ditës; ose si një normalitet ose si një produkt të keqqeverisjes momentale. Cka është një gabim po kaq madh. Sepse, pas 25 vjetësh në procese liberalizuese në Shqipëri, normalitet duhet të ishte fenomeni i kundërt; qytetarë të huaj duhet të vinin në Shqipëri për tu përfshirë në zhvillimin e shpejtë të një vendi të sapo shkëputur nga kthetrat e socializmit. Po kaq e pavërtetë është edhe teza se braktisja e Shqipërisë është një fenomen i kushtëzuar vetëm nga qeverisja aktuale, sepse humbja e shpresës së shoqërisë nga një qeveri sjell rebelimin ndaj asaj qeverie, dhe jo braktisjen e atdheut. Kombi e braktis atdheun vetëm kur humb shpresën afatgjatë te cdo komponet ekonomik, social e politik i atdheut!
Dështuam të ‘ruajmë’ kombin brenda atdheut, sepse dështuam të ndërtonim modelet e duhura patriotike, ekonomike dhe social-politike në një Shqipëri që lejon dhe stimulon begatinë e kombasve brenda shtrirjes së vet territoriale! Këtë dështim duhet ta kthejmë në një arsye më shumë për të mos dështuar edhe me ‘rikthimin’ e kombit brenda atdheut përpara se atdheu të vdes nga mungesa e kombit. Dhe ky sukses i dëshiruar nis vetëm nga diagnostikimi i saktë i shkaktarit të sëmundjes. Prandaj, ne duhet të kuptojmë e pranojmë se shkaktari i braktisjes së Shqipërisë nga shqiptarët është Durasana! Është modeli territorial i braktisjes së territoreve periferike dhe kufitare, dhe i koncetrimit të kombit në rripin bregdetar dhe qendrën e atdheut. Sepse, ishte dështimi i gjetjes së mundësive më të mira për jetëse në Durasanë, pas braktisjes së mundësive në territoret e origjinës së tyre, që i detyron shqiptarët të braktisin edhe atdheun!
Shqiptarët nuk largohen nga Shqipëria përshkak të ndonjë patologjie kulturore kombëtare ‘për të braktisur atdheun’. Arsyet janë shumë të thjeshta por bazike, ata largohen për përshkak të gjendjes ekonomike të sotme dhe asaj në perspektivë. Të dyja të lidhura ngushtësisht me modelin ekonomik dhe modelin social-politik të vendit. Është modeli ekonomik i konsumit që i konverton shqiptarët në qënie konsumatore por pa i dhënë asnjë mundësi të fitojnë të ardhura për shpenzime. Kurse modeli social-politik i partito-kracisë së kryetaro-partive i përjashton edhe nga mundësia për të kontribuuar në ndryshimin për të ardhmen e këtij modeli ekonomik përjashtues. Të përjashtuar nga modeli ekonomik i sotëm dhe i atij në perspektive, shqiptarëve ju ngelet të largohen nga vendi me shpresën se ekonomitë prodhuese të vendeve ku shkojnë do ti përfshijnë brenda vetes, jo vetëm si konsumatorë të prodhimit por edhe si përfitues të vlerave të shtuara. 
Terapia për këtë tumor vdekje prurës për atdheun, që lëngon në mungesë të kombit, nuk mund të jetë as injorimi i një ‘normaliteti’ sikurse na propozon qeveria; dhe as vetëm zëvendësimi i kësaj qeverie me një tjetër sikurse na premton opozita! Ky tumor nuk shërohet as me barnat më të shtrenjta e më të forta në botë, sepse nuk është thjeshtë një sëmundje që duhet shëruar; por një keqfunksionim në shkallë të gjerë i cdo qelize të trupit të atdheut. Terapia e vetme për të është rishpërndarja e balancuar e popullsisë nëpër territorin kombëtar, është bërja bashkë e burimeve natyrore, burimeve financiare dhe burimeve njerëzore! Vetëm një model i tillë i zhvillimit territorial mund të na drejtojë në; zhvillimin e një modeli ekonomik prodhues dhe një modeli politik demokratik, që e përfshijnë qytetarin brenda vetes si një aksioner, pa e trajtuar atë si një konsumator të kapur peng nga “fati”, dhe për të ndarë me të të gjitha kostot dhe përfitimet!

Wednesday, January 30, 2019

PPP-TË SI NJË PREZANTIM I FASHIZMIT NË EKONOMI! Mapo, 30. 01. 2019



Prej vitesh, tashmë, mbetem në bindjen se nuk është korrupsioni problemi më i madh i shoqërisë shqiptare. Problemi më i madh i saj është se akoma pas 27 vjetësh nuk ka kuptuar themelet e sistemit ku po kërkon të zhvillohet. Populizmi dhe demagogjia po e mbajnë larg kuptimeve të reja për këtë sistem të ri, dhe të mbërthyer në mentalitetin etatist, i cili jo vetëm nuk është i përputhshëm me sistemin e ri, por edhe vepron si një shkak për korrupsionin e kudo shprehur. Korrupsioni nuk është shkaku i gjëndjes mjerane të shqiptarëve, por pasoja; dhe ai nuk mund të luftohet nëse ne nuk prezantohemi dhe përvetësojmë parimet mbi të cilat ngrihet sistemi i ri.     
Ky shkrim modest i opinionit është i fokusuar te instrumenti i ri ekonomik që ka “shpikur” Rilindja, PPP-të; dhe ato që u thanë më sipër nuk mohojnë thelbin korruptiv të tyre. Nuk duhet të jesh ekonomist, apo ekspert në cështjet e auditit për të kuptuar se të gjitha projektet e programit të Partneritetit Publik Privat janë thellësisht të korruptuara. Mjafton vetëm të krahasosh numrin e konkurentëve dhe kostot e ndërtimit të ‘Bypassit’ të Vlorës e të Fierit, të zhvilluara si tendera ndërkombëtarë, të financuara nga bankat Europiane dhe të mbikqyrura nga organizmat e BE-s, me ato të ndërtimit të Unazës së Re, të zhvilluar nga Rilindja; dhe cdo gjë qartësohet për këdo. 
Në të vërtetë, PPP-të janë më shumë sesa një instrument ‘thellësisht i korruptuar’, ato janë konstruksion i pastër korruptiv të cilit i është veshur një fasadë “moderniste” për tu dukur si një risi në ekonomi. Ishte dëshira e kastës për të përvetësuar një sasi të caktuar të parave publike, e cila solli nevojën e konceptimit të kësaj shakaje, që e propogandojnë si instrument ekonomik. Katapultimi nga nevoja e qytetarëve dhe mundësitë e buxhetit publik, te dëshira e përfituesve të PPP-ve, është aq i dukshëm sa pyetja e parë që të shkon në mend është: nëse këto janë projekte ekonomikisht rentabël, pse nuk i zhvillojnë kompanitë me paratë e tyre, si investime private?
Kështu duhet të ndodhte në sistemin e demokracisë liberale dhe të ekonomisë së tregut të lirë, në të cilin ne kujtojmë se kemi tranzituar. Nëse një projekt është fitimprurës, sipërmarësit investojnë paratë e tyre apo të investorëve të tyre në të, dhe fitojnë para’ duke mbajtur vet rreziqet e zgjedhjes së tyre ekonomike. Dhe në këtë rast, këto infrastruktura do kushtonin më lirë dhe do ishin më cilësore, edhe se rrugët që po ndërtojmë me tendera ndërkombëtarë, të financuara nga bankat Europiane dhe të mbikqyrura nga organizmat e BE-s; sepse zhvilluesit privat janë më të interesuar se burokratët qeveritar, për të ulur kostot dhe ngritur cilësinë e investimit të tyre!
Le ta shohim në këtë mënyrë: nëse një individ do blente një produkt për veten, ai do synonte në treg cmimin më të lirë dhe cilësinë më të mirë të atij produkti, sepse këtë produkt do ta paguante me paratë e tij dhe do ta përdorte vet. Nëse një i afërm, do ti thoshte të përgjidhte për të njëjtin produkt në treg sepse do ja paguante ky (i afërmi), individi do kërkonte cilësinë më të mirë pavarësisht cmimit, sepse ndërsa do ta përdorte vet pagesën do e bënte dikush tjetër. Tani le të imagjinojmë sikur këtij individi ti duhej të blinte një produkt që as nuk do ishte i tiji dhe as do ta paguante vet! Sigurisht, ai do ta bënte blerjen pa e vrarë mëndjen as për cilësinë e as për cmimin.
Ky është instrumenti ekonimik që kemi njohur deri tani, e quajmë tender apo prokurim publik, dhe është lloji i tretë i shkëmbimit ekonomik. Varianti i mësipërm i këtij lloj shkëmbimi është varianti më i moralshëm, sepse - sikurse realiteti na ka dëshmuar - ky lloj ka edhe variantin kur blerësi negocion me shitësin, që blerësi të pranoj një cilësi më të dobët dhe cmim më të lartë për produktin, nëse shitësi i jep blerësit një zarf nën dorë! Këtë instrument kemi përdorur shpesh përgjatë kohës kur vërtet tranzitonim për në kapitalizëm. Dhe në vend që ta zvogëlonim përdorimin e tij që ta përmbyllnim tranzicionin, ne kemi kaluar në llojin e katërt, atë të PPP-ve.
PPP-të janë ai lloj i shkëmbimit ekonomik, ku shteti në rolin e blerësit, jo vetëm mund të përdori pushtetin që ka mbi shpenzimet buxhetore për përfitime personale, por mund të sajoj instrumenta që përfshijnë sektorin privat në aritjen e synimeve qeverisëse! Synime që i shpall Udhëheqësi, pa lidhje me kombin dhe shoqërinë, dhe që nënshtrojnë e asimilojnë edhe mjetet kapitaliste të prodhimit. Prandaj: PPP-të nuk janë vetëm niveli më i lartë i korrupsionit qeverisës, por edhe një materializim në praktikë i programit  me 25 pika të Partisë Nacional Socialiste Gjermane të Luftës së Dytë Botërore. Ato janë një prezantim i fashizmit në ekonominë e coroditur shqiptare!

Thursday, January 10, 2019

ËSHTË DURASANA AJO QË PRODHON KËTË MODEL UNIVERSITAR! Mapo, 10. 01. 2019



Protesta e studentëve të universiteteve publike është legjitime sepse cdo grup interesi ka të drejtë të protestojë për gjëra që nuk i vlerëson si të drejta. Ajo është edhe racionale, sepse kërkesat e saj origjinalizojnë nga një gjendje jo normale e universiteteve publike. Është ekzaktësisht sic thonë studentët, tarifat janë të larta për mundësitë e tyre dhe të krahasueshme me ato europiane. Mirëpo, nga ana tjetër, edhe të ardhurat e familjeve shqiptare nuk arrijnë të përballojnë me lehtësi kostot e jetesës, dhe nuk janë të krahasueshme me ato në vendet perëndimore. Asnjë prej aspekteve jetësore të qytetarit shqiptar nuk është e krahasueshme me ato të qytetarit europian.  
Prandaj, të paktën në kërkesat e prezantuara deri tani, protesta e studentëve nuk është e drejtë. Do të ishte e drejtë, nëse familja shqiptare do të jetonte si cdo familje europiane. Do ishte e tillë, gjithashtu, nëse kërkesat e tyre do të ishin pjesë përbërëse të një seti të gjerë kërkesash qytetare drejtuar sistemit politik shqiptar. Mirëpo, fakti dëshmon të kundërtën! As jetesa studentore nuk është më e vështirë se jetesa e familjeve shqiptare, dhe as kërkesat e tyre nuk janë zgjeruar me qëndrime politike që adresojnë problematikat e gjera shoqërore. Dhe sikur të mos mjaftonte kjo, rruga që kanë zgjedhur studentët për të zgjidhur hallet e tyre është edhe e pamoralshme.
Ata kërkojnë që investimin e tyre personal, për tu specializuar në kurse universitare dhe pasuniversitare, me synim rritjen e konkurueshmërisë individuale në tregun e lirë, ta realizojnë nëpërmjet varfërimit të mëtejshëm të familjeve të tjera shqiptare! Mirëpo, ky interpretim, sikurse edhe adresimi që sipas meje vjen vetëm nëpërmjet largimit të duarve të qeverisë nga ky sektor, mbetet një qasje në minorancë për kuptimin dominues shoqëror. Ai që na bashkon është fakti i gjithëpranuar se cilësia akademike e universiteteve shqiptare lë shumë për të dëshiruar. Për këtë cështje, cdo fushë e veprimtarisë intelektuale duhet të japi propozimet e veta për përmirësim.
Modestisht, këtë, do të tentojmë të bëjmë në këtë shkrim të opinionit, vëzhguar nga fusha e zhvillimeve territoriale. Por që ta bëjmë këtë, për së pari, duhet të dakortësojmë se masivizimi që dëmton cilësinë nuk vjen si një aspiratë idealiste e rinisë shqiptare për të grumbulluar dije, por si një nevojë pragmatike për të zotëruar diploma e tituj shkencorë. Kështu ka qënë që në regjimin socialist, kur një i ri me diplomë universitare automatikisht fillonte një punë me pagesë rreth 800 lekë në muaj, martohej me një person gjithashtu të diplomuar; dhe sëbashku nisnin jetën si një familje me të ardhura katër herë më të larta se një familje që nuk kishin diploma universitare.
Ky ishte konteksi formues për qasjen e shoqërisë shqiptare ndaj arsimit të lartë në sistemin e ri. Megjithëse shumëcka duhet të ndryshonte në të gjitha aspektet jetësore, qasja e shqiptarëve ndaj arsimit të lartë shfaqet i njëjtë. Teorikisht, në sistemin e demokracisë liberale dhe ekonomisë së tregut të lirë, që ne pretendojmë që po ndërtojmë, diploma nuk duhet të ishte një determinues suksesi. Një sipërmarrës mund të ishte edhe pa diplomë, dhe të njëjtën kohë të bënte më shumë sukses se një mjek, jurist apo inxhinier. Kështu që, diploma si një dëshmi aftësie të supozuar, të c’vlerësohej; kurse njohurive reale e të vlefshme në tregun e lirë, tju lartësohej dobishmëria.
Mirëpo, koha na fakton se kjo nuk ka ndodhur, ndërsa është detyra jonë të gjejmë arsyet! Dhe arsyeja, vëzhguar nga fusha e zhvillimeve territoriale, është Durasana. Është modeli i koncentrimit të popullsisë në zonën qëndrore të Atdheut dhe braktisja e shpopullimi i territoreve kufitare e periferike të tij. Sepse është ky model territorial që kemi toleruar, dhe që na detyron: një model ekonomik, ku qytetari i suksesshëm është ai që konsumon më shumë, jo ai që rrezikon, punëson dhe prodhon më shumë; dhe një model social e politik, ku qytetari i suksesshëm është i punësuari në shtet apo i favorizuari nga tenderat e PPP-të e partisë në pushtet.
Një qytetari të tillë, nuk i shërbejnë dijet për të konkuruar drejt suksesit, atij i mjafton diploma universitare për të gjetur punë te punëdhënësi më i madh i vendit: Shteti i gjithëpushtetshëm dhe i kudo shtrirë. Prandaj, e vetjma rrugë është dhe do mbetet për shumë kohë, rishpërndarja e balancuar e popullsisë nëpër territorin kombëtar. Vetëm një model i tillë territorial mund të na sigurojë: një model ekonomik të orientuar nga sipërmarrja, punësimi dhe prodhimi, që kërkon vlerësimin e guximit, përgjegjshmërisë dhe kreativitetit që lind prej dijes; dhe një model social dhe politik që c’vlerëson mbajtësit e kartonave të diplomave dhe titujve të pa mbështetur në dije.    

Tuesday, December 18, 2018

DËMSHPËRBLIMI I BANORËVE TË ZONËS SË ASTIRIT NUK ËSHTË NJË CËSHTJE E STREHIMIT SOCIAL! Mapo, 18. 12. 2018


Megjithëse protesta e studentëve ja zbehu rëndësinë, protesta e banorëve të grabitur nga shteti në zonën e Astirit mbetet vizive në opinionin publik. Për këtë duhet ti njohim një meritë të vecantë edhe opozitës, e cila nuk lejoi që aksioma shqiptare ‘cudia më e madhe tre ditë zgjat’ ta degdiste në humnerën e askundit këtë përpjekje për drejtësi. Kryetari i opozitës, z. Basha, cdo mbëmje i bashkohet kësaj proteste, duke tërhequr me vete edhe opinionin publik nëpërmjet mediave që e ndjekin kudo. Protesta tashmë e ka humbur karakterin luftarak, që fatkeqësisht degjeneroi në pikën kulmore të saj, për tu kthyer në modelin urban që e karakterizonte që nga fillesa. Tashmë, palët kanë hequr dorë nga e drejta për ‘dhunë legjitime të shtetit’ apo e drejta për të reaguar kundër ‘të drejtës së mohuar’ dhe ‘dhunës së pësuar’; për tju kthyer qasjeve të tyre fillestare. Të dëmtuarit kërkojnë dëmshpërblim me vlerën e tregut, kurse dy qeverisjet ofrojnë strehim social.  
Nuk do zgjatem me, sa normale është bashkimi i dy niveleve të qeverisjes (kombëtare dhe lokale) në një të vetme, sepse për këtë karakteristikë fashiste të Rilindjes kemi folur dhe do flasim pa u lodhur herë të tjera, por do fokusohem në mënyrën me të cilën Rilindja synon ti japi zgjidhje. Programet e strehimit social nuk mund të jenë mënyra e adresimit kësaj problematike, e cila ka lidhje me të drejtën e pronësisë dhe zhvillimin e infrastruktures kombëtare; dhe në këtë kuptim, duhet trajtuar si shpronësim për interes publik. Së pari duhet të pranojmë se, pavarësisht legalitetit me të cilën janë krijuar këto pronësi private, pas katër pale zgjedhje ku të gjitha palët në garë premtojnë legalizim të tyre, këto prona janë po kaq legjitime sa edhe pronësitë e tjera. Së dyti duhet të kuptojmë se, megjithëse Unaza e Madhe është një infrastrukturë lokale, për nga mënyra sesi është zhvilluar Shqipëria territoriale, ajo merr vlerën e një infrastrukture kombëtare. 
Prandaj, ajo që duhet të kuptojmë dhe pranojmë në të njëjtën kohë, është se e vetmja mënyrë e drejtë për të adresuar këtë cështje mbetet mënyra Kushtetuese, e dëmshpërblimit për shpronësim të pronës private për interesin publik të zhvillimit të infrastrukturës kombëtare me vlerën e tregut të lirë. Kjo është përgjigjja morale dhe kushtetuese që shoqëria shqiptare, nëpërmjet institucioneve të saj përfaqësuese, duhet ti japi kësaj cështje zhvillimi dhe të drejte në të njëjtën kohë. Gjë që përjashton, në frymë, përdorimin e programeve të strehimit social, të cilat për më tepër janë krijuar me synimin që shoqëria të ndihmojë familjet e pastreha dhe në pamundësi për të poseiduar një strehë nëpërmjet tregu i lirë të banesave. Banorët e Astirit, por edhe të cdo zone tjetër që sot dhe në të ardhmen preken nga zhvillime të infrastrukturave kombëtare, nuk gjenden në këtë status social, ekonomik apo të strehimit; sepse ata janë pronarë të banesave të tyre.
Jo vetëm në frymën e së drejtës apo në frymën e ligjit të strehimit social, por edhe në dispozitat ligjore për secilën prej tyre, programet e strehimit social nuk mund të shërbejnë për adresimin e dëmit që këto familje pësojnë nga rizhvillimi. Së pari, sepse asnjë program nuk të bën pronar të një prone të re (banesë) që të zëvendësoj me drejtësi një pronë të vjetër (ndërtesa që prishet nga zhvillimi). Edhe në programin e banesave me kredi të lehtësuar, që le përshtypjen se familja e pastrehë bëhet pronare e banesës, është vet familja që paguan principalin dhe pjesën dërmuese të interesit, ndërkohë që titullin e pronësisë e mban banka e nivelit të dytë që jep kredinë, deri në shlyerjen e saj. Së dyti, sepse programet kanë të përcaktura të gjitha target grupet, nevojën për strehim të të cilave synojnë të adresojnë, dhe të vetmet programe, në të cilat mund të përfshihen këto familje janë programi i ‘banesave me qira të lehtësuar’ dhe ‘banesat e përkohshme’.
Programi social i strehimit ‘banesa me qira të lehtësuar’, administron vetëm stokun e banesave të financuar nga marrveshja e Këshillit të Ministrave me Bankën për Zhvillim të Këshillit të Europës. Marrveshje kjo, që sëbashku me ‘Manualin e Zbatimit të Projektit’, janë miratuar në Kuvendin e Shqipërisë me ligjin 9821/2007, dhe nuk lejojnë përfshirjen e një target grupi të tillë. Që do të thotë se, megjithëse administrata Veliaj mund ti strehojë këto familje në këto banesa, ky veprim është ligjërisht i diskutueshëm dhe në cdo moment familjeve mund tju kërkohet të dalin prej tyre. Po kaq i rrezikshëm, për familjet e zonës së Astirit, është edhe programi i ‘krijimit të banesave të përkohshme’. Sikurse e thotë vet emri, ky program është ideuar për ti dhënë përgjigje situatave të emergjencës dhe jeta e tyre është e përkohëshme. Ndërkohë që në rastin për të cilin po flasim, projekti nuk është emergjent dhe nevoja e familjeve nuk është e përkohshme.     

Saturday, December 1, 2018

DISA SHPJEGIME URBANISTIKE MBI PROJEKTIN E UNAZËS TE ZONA E ASTIRIT! Mapo, 01. 12. 2018


Konflikti i zonës së Astiritmidis protestuesve civil dhe policisë së militarizuar të qeverisë, të enjten e kaluar, u kthye në një betejë luftarake që përvec se prodhoi të dëmtuarit e rradhës, dëshmon edhe se Rilindja po zhytet përditë e më shumë në veprime fashiste. Ajo po kthehet në një qeverisje fashiste, jo vetëm sepse shqetësimeve qytetare po ju përgjigjet nëpërmjet dhunës “legjitime” dispropocionale të shtetit, por edhe sepse nuk po kupton rolin e saj. Ajo nuk po kupton se nuk është pronare e pronave dhe parave publike, por vetëm administratorja e tyre. Ajo nuk po kupton, gjithashtu, se paprekshmëria e pronës private nuk është alternativë të cilën ajo mund ta respektojë ose jo. Por cka është më e rëndësishmja për këtë shkrim, ajo nuk po kupton se vullnetet e saj nuk mund të dalin mbi shkencën. Prandaj, në këtë shkrim modest do tentojmë të shpjegojmë projektin e këtij segmenti të unazës së madhe, nga kuptime teknike të urbanistikës.
Korridori i Unazës së Madhe nuk mund të jetë ai i parashikuar 30 vjetë më parë, sepse Tirana urbane e sotme nuk është produkt i respektimit i planit të 1990-ës. Ajo është pesëfishuar në numër banorësh, dhe ndryshe nga kuptimet e atij Plani, në Tiranën e sotme tranzitojnë dhjetëra mijë automjete private. Këtu urbanistika dakortëson me autoritetet, se Unaza e Madhe duhet të zhvillohet me një projekt të ri. Mirëpo, urbanistika na mëson se nuk mund të bëhet një ndryshim kaq i thellë i një projekti infrastrukturor pa hartuar më parë një plan sektorial për të gjithë rajonin, që përfshin nyjet lidhese të Tiranës me akset kombëtare. Sot ky segment është me trafik të ngarkuar, por cfarë ndodh kur të ndërtohet e gjithë unaza apo disa rrugë kombëtare në projekt që e devijojnë trafikun nga aksi Tiranë-Durrës? Atherë mund të kuptojmë se e kemi ekzagjeruar me shpenzimet për këtë rrugë, të cilat mund të shkonin në një infrastrukturë më të dobishme.
I gjithi ky argumentim qëndron brenda qasjes së gabuar që e sheh Tiranën si nyjen e të gjitha flukseve të lëvizjes kombëtare; mirëpo, gabimi i projektimit përpara planifikimit është akoma më i madh, nëse do ta shikojmë Tiranën si një nga disa polet e Shqipërisë së Rajoneve Policentrike Urbane. Përvec përfitimeve ekonomike, sociale, kulturore dhe mjedisore; kjo është qasja politike me të cilën Europa po vetzhvillohet, dhe vendeve që aspirojnë ti bashkëngjiten nuk i mbetet vecse ta implementojnë. Në fakt, këto janë argumente larg diskursit të elitës politike, kështu që të kthehemi te arsyetime me të kuptueshme për ta. Ka politikanë, fatkeqësisht edhe urbanistë, që e shpjegojnë konfliktin te zona e Astirit si një gabim të prioritizimit të veprimeve në procesin e legalizimit. Këta shprehen të bindur se po të ishte urbanizuar më parë, dhe më pas ndërtesat e mbetura pas urbanizimit të legalizoheshin, do të ishte shmangur i gjithë konflikti për këtë temë.
Kjo ishte qasja me të cilën e trajtoi qeveria socialiste Nano, në vitin 2004, cështjen e legalizimit të ndërtimeve paleje. Socialistët si dashnorë teorikë të të përbashktës dhe mohues praktik të individuales, mendonin se, së pari duhej bërë urbanizimi i zonave informale, pra ndërtimi i infrastrukturave inxhinierike dhe sociale të këtyre hapsirave të kthyera në suburbane për shkak të ndërtesave por në mungesë infrastrukturore. Dhe, si hap i dytë, të bëhej legalizimi i ndërtesave të mbetura pas prishjes së atyre që pengonin zhvillimin e infrastrukturave urbane. Mirëpo, nga pikëpamja urbanistike, të thuash se ‘duhej urbanizuar pastaj duhej legalizuar’ sjell vetëm humor. Legalizimi është një veprim administrativ i menjëhershëm, është një fotografi; kurse urbanizimi është një film, është një proces në pafundësi. Derisa të ketë jetë humane në Tokë urbanizimi nuk përfundon kurrë, sikurse sot në Tokë ka qytetete që urbanizohen që prej mijëra vjetësh më parë.
Po kaq qesharake, nga qasja e shkencës  së urbanistikës, është të thuash se ndërtuesit paleje janë grabitës të trojeve. Si i grabitën? Ku i cuan pasi i grabitën? Qëllimi i tyre ishte ndërtimi i strehave për të futur kokat, dhe jo grabitja e pronës së të tjerëve. Kjo e dyta ishte pasojë e qasjes socialiste me të cilin u trajtua ky problem nga qeverisjet. Trojet, megjithëse të zëna nga ndërtesa, mbeten aty ku ishin dhe mund ti kthehen si titull pronësie të zotërve, të cilët mund të shijojnë edhe frutet e përfitimit nga rizhvillimi i sotëm apo në të ardhmen i pronave të tyre. Ndryshe nga cfarë na thotë propaganda qeverisëse, jo pak prej ligjshkelësve janë treguar më të moralshëm se qeveritë e tyre. Ndërsa qeveritë kanë zvogëluar deri në bllokim mundësinë që pronarit legjitim ti kthehet apo kompensohet prona; shumë nga këta njerëz kanë bërë marrveshje të përbashkëta rizhvillimi me pronarët legjitim apo ja kanë blerë këtyre truallin që ndërtimet e tyre kanë zënë. 

Friday, November 23, 2018

RAPORTI MORAL MIDIS “SHPELLARËVE” DHE SHOQËRISË! Mapo, 23. 11. 2018


Në mënyrë evidente partitë shqiptare kanë injoruar interesat që përplasen në konfliktin te Astiri dhe po e fokusojnë diskursin te projektimi i interesave të tyre mbi këtë konflikt. Eksponentët e opozitës po e mediatojnë si të ishte një kontraditë e një grupi pronarësh të ligjshëm me qeverinë e korruptuar, dhe si zgjidhje shteruese propozojnë rrëzimin e qeverisë. Kurse për eksponentët e mazhorancës e vetmja zgjidhje qëndron te dorëzimi i protestuesve te ‘xhymertllëku’ i qeverive socialiste. Ndërkohë, më “xhymerti” prej tyre, kryebashkiaku i Tiranës, mendon se konflikti vjen sepse, protestuesit janë disa shpellar që duan të pengojnë modernizimin e qytetit. Sidoqoftë, asnjëra palë nuk na propozon zgjidhjen politike, realisht të vetme, për adresimin e këtij konflikti urban, që do të përsëritet edhe në të ardhmen. Ajo që na mbetet ne të tjerëve, për ta kuptuar situatën, është të bëjmë një kornizë morale të dinamikës së marrdhënies “shpellar” – shoqëri.
Megjithëse konflikti shfaqet sot, rrënjët e tij duhet ti kërkojmë në kohën kur rrëzimi i sistemit diktatorial, konseguoji prishjen e shumë balancave që ai regjim kishte shpallur dhe mbante me dhunë shtetërore. Në shërbim të strukturës së kontrollit dhe dhunës ndaj shtetasve, regjimi kishte projektuar dhe ndërtuar një shpërndarje të balancuar të popullsisë nëpër territorin kombëtar, ku trinomi punësim-banim-shërbime ishte vendosur si themel konstruktiv. Trinom, i cili u shkatërrua nga mbyllja e shumë aktiviteve ekonomike që punësonin apo ofronin shërbime publike dhe largimi i arsimtarëve e mjekëve nga ku këta ishin shtrënguar të punonin. Kështu banorët e zonave periferike, të papunë, në mungesë arsimimi dhe kujdesi shëndetsor, imigruan ndër të tjera edhe në këto hapsira suburbane ku gjenden sot. Veprimi i tyre nuk ishte ligjor, por ishte shumë i moralshëm, sikurse ishte edhe pranimi i këtij fenomeni nga shoqëria shqiptare.
Nuk dua të zgjatem me, sesi reagoi shteti në atë kohë, por ajo që dua të evidentoj është fakti se epiteti ‘shpellar’ nuk është origjinale e kryebashkiakut të sotëm. Ai e ka huazuar nga kapiteni i tij, Kryeministri i sotëm, kur ky ishte kryebashkiak i Tiranës dhe kishte në dorë pajisjen me leje ndërtimi në një pjesë të madhe të atij territori. Ajo që duhet kuptuar nga kjo, është fakti se ndërtimet paleje për të cilat po flasim nuk vijnë si rezultat i ndonjë patologjie apo epidemije e “shpellarëve” për të shkelur ligjet, por si një paaftësi e shtetit për të paraprirë me planifikim zhvillimet ndërtimore të së ardhmes. Fakti është se për tu pajisur me një leje ndërtimi nga kryebashkiaku i athershëm Rama duheshin 385 ditë, sikurse na dëshmon Banka Botërore. Dhe në këtë kuptim, qasja antiligjore e “shpellarëve” mbetet e moralshme, sikurse duhet të jetë edhe e shoqërisë shqiptare, që në fund të fundit mban fajin e zgjedhjes së kryebashkiakëve të këtillë.
Ka edhe një dinamikë tjetër, në lidhje me këtë cështje, për të cilën shoqëria shqiptare duhet të shfaqi moral të lartë. Që në fakt, më shumë sesa me moralin ka lidhje me Kushtetutën. Ajo që duhet të kuptojmë është fakti se vetëm dy gjëra na bëjnë bashkë dhe na konvertojnë nga tre milion individë në një shoqëri. Ato janë ‘kontrata gjuhësore’, me të cilën komunikojmë si të njëjtë mes vetes dhe të ndryshëm nga të tjerët; dhe ‘kontrata sociale’ me të cilën dakortësojmë të gjithë, dhe e respektojmë me kushtin e vetëm që të trajtohemi si të barabartë përpara saj. Prandaj, shoqëria shqiptare duhet të refuzoj me forcë antikushtetutshmërinë e qasjes së kësaj kaste politike, ku qytetarët janë të barabartë, por disa qytetarë që arritën ta legalizojnë shkeljen e tyre janë më të barabartë se të tjerët. Medemek, ata që e legalizuan të dëmshpërblehen, kurse ata që nuk mundën të largohen me dhunë, megjithëse shkelja ligjore e tyre është i njëjtë nga të gjithë.
Janë këto kuptime për të cilat shoqëria shqiptare duhet të kuptojë, dhe mbi këtë kuptim të reagojë ndaj këtij konflikti të tejzgjatur prej mësë paku dy dekadash. Vërtet të ardhurit nga zona të tjera të Atdheut shkelën ligjin kur ndërtuan banesat e tyre, porse të tilla ishin arsyet që i detyruan ata të linin trojet e të parëve, historinë, kulturën dhe ekonominë që kishin krijuar prej shekujsh. Ata shkelën ligjin për gjënë më sublime për një prind: jetën, shëndetin dhe të ardhmen e fëmijëve. Dhe kjo është një qasje shumë e moralshme, sikurse duhet të jetë edhe ajo në lidhje me kërkesën e tyre për masën e dëmshpërblimit nga shkatërimi i banesave. Shoqëria duhet të kontribuojë ekonomikisht në zgjidhjen e hallit të këtyre njerëzve, porse edhe këta njerëz duhet të kënaqen me dëmshpërblim me sipërfaqe banimi në raport me numrin e pjestarëve të familjes, dhe jo të kërkojnë që populli më i varfër i Europës të paguaj luksin e sipërfaqeve të panevojshme për ta. 


                                                              

Tuesday, November 20, 2018

BASHKËQEVERISJA SI PROVË E MOSQEVERISJES! Mapo, 20. 11. 2018


Shqipëria “udhëhiqet” nga dy qeverisje në të njëjtën kohë! Nuk ka një qeveri në dritë të mazhorancës, dhe një qeveri në hije të opozitës, sikurse kujtdo do ti shkonte mendja nëse dëgjonte këtë pohim. Është praktikë e njohur në vendet demokratike që; përvec qeverisjes së drejtuar nga Kryeministri i votuar nga populli dhe i përbërë nga ministra, të përzgjedhur nga Kryeministri, të dekretuar nga Presidenti dhe të votuar në Kuvend; të ekzistojë edhe një qeveri hije e opozitës. Ajo nuk ka asnjë mandat të asnjë lloji nga sovrani (votuesit), përcaktohet nga vet opozita, dhe roli i saj është opozitarizmi sipas tematikës. Që do të thotë se, sipas sektorëve dhe tematikave që mbulon në parti, ‘ministri hije’ formëson një ekip teknik e politik, dhe në drejtim të këtij ekipi, ai i bën opozitë politikave qeverisëse për sektorin që mbulon. Të gjithë së bashku krijojnë ‘qeverinë hije’ dhe opozitarizmi i tyre formëson projeksionin e ‘qeverisjes së nesërme’!
Kështu, sovrani krijon një pamje të qartë mbi qasjet partiake për cështjet që atë vet e shqetësojnë, dhe mbi këtë pamje krijon bindje krahasuese midis qeverisjes aktuale dhe asaj potenciale. Në zotërim të kasaj bindje, sovrani reagon politikisht; nga dakortësimi me qeverisjen që ka, deri te organizimi i protestave masive me synim zëvendësimin e parakohshëm të qeverisjes aktuale me qeverisjen potenciale. Mirëpo, kështu ndodh në perëndim, sepse në Shqipëri të dyja janë qeverisje të Rilindjes! Është qeverisja Kushtetuese e Rilindjes që organizohet e funksionon në bazë të Ligjit 9000/2003. Është, gjithashtu, edhe struktura paralele e bashkëqeverisjes që organizohet e funksionon në bazë të VKM-s 638/2017! Kështu, Shqipëria është i vetmi shtet në botë, përgjatë gjithë kohërave ku shoqëritë janë organizuar në formën e një shteti, në të cilin edhe strukturat qeverisëse edhe strukturat paralele drejtohen nga i njëjti person, Kryeministri Rama!
Përtej dimensionit qesharak e antikushtetues, projekti kryeministror i bashkëqeverisjes dëshmon dhe provon, në një nivel eksistencial, mosqeverisjen. Këtu mund të rreshtonim arsyetime pafund, por do ndalemi vetëm në pak prej tyre. Së pari është pyetja; pse i njëjti zyrtari e “zgjidh” cështjen apo problematikën kur ngrihet nga strukturat e ‘qeverisjes paralele’ dhe jo nga strukturat e ‘qeverisjes kushtetuese’?! Në fund të fundit, cështjet dhe problematikat qytetare që kanë lidhje me qeverisjen, marrin kuptim ligjor dhe zgjidhje praktike vetëm nëse një zyrtar i qeverisjes kushtetuese nënshkruan një dokument shtetëror brenda të cilit cështja është përcaktuar në përputhje me kërkesën e qytetarit. Në këtë kuptim, zgjidhja e cështjes nga e njëjti zyrtar i qeverisë kushtetuese sipas procedurave të qeverisë paralele, por jo sipas procedurave administrative të qeverisjes kushtetuese, është dëshmi e pakundështueshme e mosqeverisjes.
Sepse dy janë shkaqet potenciale të këtij përfundimi, ose administrata është gjendur në presion partiak dhe ka dhënë një zgjidhje të pëlqyeshme për qytetarin por jo ligjore, ose vet administrata e ka penguar një zgjidhje të pëlqyeshme për qytetarin dhe ligjore në të njëjtën kohë, me synim mitmarrjen. Të dyja këto mundësi të drejtojnë te keqqeverisja, e cila mund të argumentohet edhe me një arsyetim të dytë. Arsyetim që lind nga pyetja, pse trajtohen kërkesa individuale dhe specifike dhe nuk ndërtohen sisteme qeverisëse që zgjidhin problematikat qytetare? Nëse ndjekim shfaqjet e bashkëqeverisjes dhe tipologjitë e cështjeve që trajtohen aty, do kuptojmë se ato me lehtësi mund të grupohen në tre-katër grupe; cështje varfërie e papunësie, cështje pronësie apo cështje legalizimi. Dhe një qeverisje e mirë, në ndryshim nga një keqqeverisje, pasi i grupon shqetësimet qytetare, ndërton politikat, ligjet apo administratat e duhura për adresimin e tyre.    
Ekzaktësisht në të kundërt të asaj që propogandon për një përfshirje të qytetarëve në qeverisje, bashkëqeverisja vetëm thellon hendekun midis qeverisë kushtetuese dhe qytetarit. Jo vetëm se i prezanton qytetarëve një rrugë të ndryshme nga ajo kushtetuese për të adresuar cështjet e veta, as sepse i atomizon cëshjet duke i kthyer në individuale, por edhe sepse përjashton pjesën tjetër të qytetarëve. Përvec dy a tre që gjejnë zgjidhje në shfaqet artistike të bashkëqeverisjes, a di qeveria e bashkëqeverisjes të na thotë cfarë ndodh me qytetarët e tjerë? Takimet rajonale janë një atentat ndaj autonomisë lokale. Qarqet dhe bashkitë po pushkatohen në oborr të shtëpisë së vet. Qarqet janë harruar që ekzistojnë, prej vitesh tashmë nuk dëgjojmë as të flitet për to. Kurse bashkitë janë duke ju lëpirë apo qurravitur (sipas përkatësisë së tyre partike) qeverisë kushtetuese për para’ publike, ndërsa funksionet e tyre po bën sikur po i ushtron qeveria paralele e bashkëqeverisjes.


Monday, November 19, 2018

INTERVISTA PËR MONUMENTIN E ‘SHQIPONJËS’. Standart, 15. 11. 2018 Gazetare Klea Neli


1.Si e cilesoni ju veprimin e kryeministrit duke rrezuar monumentin e shqiponjes dhe duke e quajtur ate ‘simbol vulgar’? 
Në momentin e parë që u njoha me faktin e heqjes në mënyrë brutale dhe pa asnjë njoftim paraprak të monumentit të ‘Shqiponjës’, vendosur në rrethrrotullimin me të njëjtin emër, u cudita dhe nisa të mendoj mbi arsyet e mundshme të këtij veprimi. Mirëpo, Kryeministri Rama nuk na la shumë kohë të arsyetojmë, analizojmë apo supozojmë mbi këtë cështje, sepse na e sqaroi menjëherë këtë cudi duke prezantuar arsyen pse ai kishte vendosur ta hiqte këtë monument. Dhe ai e kishte shqyer këtë ‘Shqiponjën’ nga rrethrrotullimi që mban emrin e saj, sepse e konsideronte, sikurse e keni konstatuar edhe ju, një simbol vullgar.
Ndjesia ime për këtë akt anormal të Kryeministrit ishte e njëjtë më atë të shumicës dërmuese të shqiptarëve, neveri e thellë për të paguarin nga taksat e shqiptarëve që godet popullin e vet në një nga pikat më të rëndësishme të identitetit të tij kombëtar. Kryeministri i kishte të gjitha mundësitë të realizonte synimin e tij – të hiqte monumentin e Shqiponjës nga sheshi me të njëjtin emër – duke u justifikuar me argumenta teknike, qoftë edhe të paqëna, por ai vendosi që jo vetëm të ndërmarri veprime të paligjshme duke e hequr monumentin pa marrë më parë një vendim nga Këshilli Bashkiak të Tiranës që ka juridiksionin  ligjor për të marrë vendime të tilla, por edhe të ofendojë shqiptarët në identitetin e tyre.
Teknikisht mendoj se monumenti i ‘Shqiponjës’ nuk duhet hequr as kur projekti të përfundojë. Ai është një monument që na kujton pse quhemi shqiptarë, dhe për popujt normal kjo është shumë e rëndësishme. Në të njëjtën kohë, ky monument në vetvete ka një simbolikë shumë të madhe për shqiptarët kudo ku ata jetojnë. Ai u ngrit në 100 vjetorin e krijimit të të parit Shtet të shqipëtarve, dhe u vendos në atë vend nga duart e të gjithë kryebashkiakëve/kryekomunarëve shqiptar të të gjitha qyteteve shqiptare në gadishullin Ilirik. Në këtë kuptim të fortë simbolik, grupi i punës për projektimin dhe ndërtimin e kryqëzimit me dy nivele – që do ndërtohet në vend të rrethrrotullimit ekzistues – duhet të studiojë të gjitha mënyrat teknike, që ky monument simbol të rikthehet në vendin e vet edhe pasi të mbarojë së ndërtuari kjo vepër publike.

2.Se fundmi kemi pare qe jane dhene lejet e shume ndertimeve te medha si ne zonen e 21- shit, ne rrugen e elbasanit etj. Kryebashkiaku Veliaj ka sjelle nje risi te cilat jane kullat. Si e vleresoni ju kete? 
Këtë konstatim tuajin e gjej të vërtetë edhe unë. Jo vetëm në zonat që ju përmendni por në të gjithë Tiranën urbane administrata Veliaj ka dhënë leje ndërtimi me shumicë, dhe pjesa më e madhe e tyre janë objekte të larta apo shumë të larta të formatit kullë.
Për së pari, kjo gjë nuk duhet të na cudisi shumë. Faktin që Tirana do të zhvillohej brutalisht me ndërtime të larta na e kanë  “premtuar” që gjatë procesit të hartimit të Planit të Përgjithshëm Vendor të Tiranës edhe z. Boeri (arkitekti italian që e hartoi këtë plan) në një intervistë në një televizion kombëtar kur theksoi se rregulli i ri urban që ai synonte për Tiranën ishte proshja e pallateve të Enverit dhe ndërtimi në vend të tyre i pallateve të larta; por edhe kryebashkiaku i Tiranës, z. Veliaj kur deklaroi në një dalje publike se për Tiranën e së ardhmes ishte më mirë zhvillimi i kullave mbi 10 kate.
Në kuptimin teknik, unë mendoj se ndërtimi i kullave të larta do ta dëmtoj akoma më shumë Tiranën urbane dhe në shumë dimensione cilësinë e jetesë urbane të qytetarëve. Problemi më i madh i Tiranës urbane, nga qasja teknike, është se si pasojë e zhvillimit të paplanifikuar dhe të fragmentarizuar që është lejuar nga administratat lokale të 20 viteve të fundit, ka krijuar – përvec kaosit urban vështirësisht të jetueshëm për qytetarët – edhe një pabarazi të madhe në të drejtën e qytetarëve për të zhvilluar pronën e tyre. Megjithëse Tirana urbane konsiderohet nga të gjithë si një qytet i mbingarkuar me ndërtime, është fakt se vetëm 2-3% e pronësisë mbi truallin privat është lejuar të rizhvillohet (nëpërmjet lejeve të ndërtimit). Kjo do të thotë se pjesa tjetër e pronësive mbeten në pritje të lejimit për tu rizhvilluar, dhe një pjesë jo e vogël e saj ka domosdoshmëri të menjëhershme për tu rizhvilluar sepse ndërtesat ekzistuese po bëhen të pajetueshme dhe të rrezikshme në përdorim për banorët dhe pronarët e tyre. Në këtë kuptim teknik, zgjidhja më optimale është shpërndarja në sa më shumë pronësi të tilla, të të drejtave të zhvillimit (sipërfaqet e lejuara për ndërtim) të atyre pak mundësive që ka tashmë Tirana e mbingarkuar me ndërtime. Kurse, qasja e bashkisë Tiranë shkon në kah diametrikisht të kundërt, ajo nëpërmjet lejimit të kullave po i koncentron këto të drejta zhvillimi në pak pronësi, duke dëmtuar pjesën tjetër të pronësive private. 

3.Si e cilesoni vendimin e qeverise e cila para pak kohesh hoqi disa zona kryesore nga qendra historike?
Në përgjigje të kësaj pyetje më duhet të të komlimentojë për pyetjet e gjetura. Që nuk është një kompliment mirësjellje por një e vërtetë faktike. Përgjigja e plotë e kësaj pyetje e gjen veten te përgjigjet e dy pyetjeve të mëpashme, cka tregon se edhe pyetjet janë përzgjedhur në harmoni.
Vendimin e  qeverisë për heqjen e disa zonave nga mbrojtja që synon koncepti ‘qëndër historike’ e vlerësoj si një veprim midis gabimit dhe krimit, diku në mes të këtyre dy përcaktimeve. Ky veprim frymëzohet nga të njëjtat kuptimet artistike, estetike, simbolike, identitetin kombëtar dhe të trashgimninë kulturore që Kryeministri Rama shfaqi kur shqeu monumentin ‘Shqiponja’ nga sheshi me të njëjtin emër; dhe të njëjtat kuptime arkitektonike dhe urbanistike kur e njëjta kastë vendosi se Tirana duhej zhvilluar më kulla të larta. Sepse edhe ky vendim i qeverisë shkon në shërbim të interesave të oligarkisë shqiptare që prej 20 vjetësh nuk është e aftë të ndërtoj një model të ri ekonomik, social e politik, por bën të vetmen gjë që di të bëj: ndërton pallate e kulla!

Thursday, November 15, 2018

CFARË DUHET TË KUPTOJMË NGA PROTESTA E BANORËVE TË ZONËS ASTIRIT! Mapo, 14. 11. 2018


Për të disatën ditë, banorët që preket nga rizhvillimi e zgjerimi i unazës së re, po protestojnë në mbojtje të interesave të tyre. Ngjarje shumë e mirë, kjo, në lidhje me angazhimin qytetar në cështjet urbane, dhe në këtë kuptim, edhe në shërbim të demokracisë së aplikuar në proceset vendimarrëse. Vendi ynë e ka domosdoshmëri një frymë të tillë qytetare, pavarësisht se edhe ata vet e kanë formatuar protestën duke kufizuar liritë dhe të drejtat e qytetarëve të tjerë që kanë nevojë të përdorin atë infrastrukturë. Po kaq i rëndësishëm, gjithashtu, në kuptim të demokracisë së aplikuar është edhe përfshirja e deputetëve të opozitës në këtë konflikt qytetar. Të strukur në foltoren e selisë dhe studjot televizive, e vetmja punë që kanë bërë është akuzimi i antarëve të qeverisë për krime monstruoze; dhe zhvendosja e tyre nga statika e pozimit para kameras te dinamika e kundështisë qytetare, në një protestë antiqeveritare është një zhvillim shumë pozitiv.    
Sidoqoftë, kjo është një vendimarrje që i takon opozitës, ndërsa ajo që na takon ne është pyetja; a mjafton një rotacion politik midis kësaj qeverisje me një qeveri të opozitës, që cështja të zgjidhet? Sepse, rotacioni në vetvete mund të jetë thelbësor për opozitën, kurse për qytetarët e prekur nga ky projekt thelbi qëndron te ndryshimi i shkaqeve që prodhojnë pasojën, për të cilën ata ndihen të rrezikuar dhe sulmuar në të drejtën e tyre kushtetuese të pronësisë! Për ti dhënë përgjigje kësaj pyetje, na duhet të kuptojmë se kush janë arsyet që i kanë nxjerrë këta njerëz në rrugë; dhe si mund të ndryshojnë shkaqet që kanë prodhuar këto arsye. Ajo që po ndodh është shumë e thjeshtë; qeveria kërkon të përmirësojë një aks shumë të rëndësishëm të infrastrukturës rrugore dhe kjo është një gjë e mirë për qytetin. Në këtë pikë, të dyja palët e përfshira në konflikt dakortësojnë, sepse edhe vet banorët që preken nga ky projekt nuk janë kundër këtij zhvillimi.
Ajo për të cilën komuniteti lokal është ngritur në protestë nuk ka lidhje me projektin në vetvete, ka lidhje me atë që projekti sjell si konseguencë. Që projekti të zhvillohet duhet që ndërtesat e tyre të prishen menjëherë dhe ata të dalin në rrugë të madhe pa asnjë mbështetje ose me shumë pak para’ si dëmshpërmblim për dëmin që po pësojnë nga zhvillimi. Këtu vijmë te absurdi i cështjes, tradicional në Shqipëri, që krijon këtë konflikt. Nëse ndjekim mediat tradicionale apo sociale, si të vetmet mundësi që kemi për tu informuar dhe kuptuar realitetin, pjesa dërmuese e shoqërisë shqiptare është dakort që qeveria të dëmshpërblej familjet e dëmtuara nga ky zhvillim, në masën e dëmit që ju është shkaktuar atyre. Dhe ky është absurdi që duhet zgjidhur: taksapaguesi shqiptar, i vetmi pronar i buxhetit të shtetit, jep; kurse qeveria, menaxhuesja e parave publike, nuk pranon të dorëzoje paratë që pronari pranon se i detyrohet një pjese të vet!
Rrotacioni politik në pushtet mund të sjelli shumë gjëra të mira, jo vetëm për opozitën, por edhe për individin, familjet dhe shoqërinë shqiptare. Ai, përshembull, mund të ndryshojë qasjen e institucioneve dhe agjensive qeverisëse, që kanë lidhje me lejimin, kontrollin dhe disiplinimin e punimeve në ndërtim, në mënyrë që ato të kryejnë më me përgjegjshmëri funksionet dhe detyrat e tyre ligjore. Dhe në këtë kuptim, mundet, që institucionet dhe agjensitë e një qeverisje të opozitës së sotme, të kontrollonin më mirë territorin për ndërtime paleje apo shtesa paleje në ndërtime të mëparshme; dhe kjo do ndikonte shumë në uljen e kostove për shpronësime. Ato, gjithashtu, mund të shtrinin në një kohë më të gjatë komunikimet dhe negocimet me familjet që po dëmtohen nga ky zhvillim; dhe kjo do të ndikonte pozitivisht në proces. Por kurrësesi nuk mund të presim që rrotacioni politik në vetvete mund ta adresojë absurdin për të cilin po flasim.
Sepse rrënjët e këtij absurdi lidhen me atë që gjendet midis qeverisë dhe popullit; legjislacionin. Nëse duam ta zgjidhim këtë cështje, dhe shumë të tjera të ngjashme që do vijnë në vazhdim, duhet të ndërhyjmë në të paktën dy legjislacione. Së pari, në legjislacionin që rregullon cështjen e shpronsimeve, në mënyrë që cdo qytetar i dëmtuar nga zhvillimi të dëmshpërblehet në masën e plotë të dëmit që ka pësuar. Dhe së dyti, në legjislacionin e legalizimeve, në mënyrë që jo vetëm të mos ketë trajim të ndryshëm për qytetarë që kanë shkelur të njëjtin ligj, dhe që ky proces i tejzgjatur të përfundoj sa më shpejt, por mbi të gjitha që gjithë palët e përfshira në këtë zhvillim të paligjshëm por të amnistuar, të përfitojnë në mënyrë propocionale me kontribunin në të. Kjo është rruga e vetme, që bujaria e taksapaguesve të shpërblehet me mirëqeverisje dhe kohesion shoqëror, gjë që qeveria aktuale nuk mund ta bëj dot më, kurse opozita mundet, nëse do dhe di.


Friday, October 26, 2018

KANABISI SI VALA E GJASHTË E SPEKULLIMIT NË TREGUN IMOBILIAR! Mapo, 26. 10. 2018


Nëse do të bënim një intervistë të strukturuar me pyetjen e parapërcaktuar ‘kush është problemi më i madh i Tiranës urbane?’, shumica dërmuese e të intervistuarve do të jepnin të njëjtën përgjigje. Ata do fajësonin ndërtesat e shumta që janë lejuar të ndërtohen në Tiranën post-komuniste. Pra, për perceptimin e gjerë publik, në Tiranë janë ndërtuar më shumë godina sesa është e pranueshme, që një qytet të funksionoj normalisht në shërbim të qytetarit. Këtë perceptim e vërteton si fakt edhe vëzhgimi statistikor, sipas të cilit në Shqipërinë postkomuniste janë ndërtuar më shumë se 1 milion ndërtesa dhe banesa të reja. Kjo shifër nuk është teknikisht e saktë përderisa nuk ekziston një matje empirike, por sidoqoftë është një shifër afër faktit. Në Shqipëri janë ndërtuar mbi 400 mijë ndërtesa e banesa paleje apo shtesa paleje në ndërtesat me leje, pa llogaritur këtu lejet e shumta të dhëna nga njësitë e qeverisjes vendore në këto 25 vite.
Përbri kësaj gjendet edhe një fakt tjetër, sot në Tiranë dhe në gjithë qytetet e Shqipërisë ka me dhjetëra mijë apartamente apo njësi shitjesh e shërbimesh të pashitura. Edhe ky është një fakt i pa matur saktësisht, por vëzhgimet mediatike që i referohen deklaratave të ardhura nga sektori i ndërtimit të banesave raportojnë për një stok të konsiderueshëm. Mirëpo, ajo që e bën kritike këtë stok të pashitur është metodologjia nëpërmjet të cilit përcaktohet. Për raportimet mediatike por edhe për sektorin e ndërtimit të banesave, imobiliare të pa shitura konsiderohen vetëm ato që ndërtuesit apo investitorët nuk kanë shitur akoma! Pra, atë sasi banesash dhe njësi tregtare apo shërbimesh që kompanitë e ndërtimit kanë në ‘magazinë’ dhe që ju rëndon në bilancet e tyre financiare. Ata, nuk llogarisin stokun, që konsiderohet i shitur për sipërmarjen ndërtimore, por që janë në tregun e pasurive të patundshme dhe mbeten në pritje për tu shitur te përdoruesi real.
E kam fjalën për stokun e banesës, që ju nënshtrua asaj që e kemi quajtur vala e dytë e spekulimit në tregun e pasurive të paluajtshme, apo shitjet me klering, ku nënkontraktorë të ndryshëm, si ekipet e suvatimeve, bojaxhinjve, prodhuesve e motuesve të dyer-dritareve apo të tjerë si këta, u paguan për materialet ndërtimore apo punimet e bëra nëpërmjet produktit përfundimtar . Është e kuptueshme që edhe ky stok është dhe mbetet në shitje, përderisa një bojaxhi nuk mund të jetojë në 10 apartamente në të njëjtën kohë. Logjika e thjeshtë të thotë se edhe kjo sasi duhet të llogaritet si i pashitur, cka e rrit shumë stokun e produkteve ndërtimore në treg. Po të shtojmë këtu edhe banesat apo njësitë tregtare e të shërbimeve që ndodhen në duart e pronarëve të truallit ku është zhvilluar objekti, dhe për kontributin e tyre në këtë zhvillim janë ‘paguar’ me një përqindje mbi sipërfaqen e ndërtuar, na del se stoku real i imobiliareve në treg është i frikshëm.
Nëse i bëjmë një sintezë të gjithave sa përmendëm më sipër, arrijmë në dy përfundime të padiskutueshme! Së pari, ne kemi rritur me rreth 1 milion banesa e ndërtesa të reja stokun e imobiliareve ndërsa jemi zvogëluar me rreth 500 mijë banorë popullatën në këto vite tranzicioni. Pra, nëse në 1990 ishim 3.2 milion banorë në një stok të caktuar banesash sot jemi 2.7 milion banorë në një stok imobiliaresh të shtuar në mënyrë ekstravagante. Në këtë kuptim, më së paku, ne e kemi shteruar urinë për apartamente të reja, me hapsira më të mëdha dhe moderne që lindi me ndryshimet politike, sociale dhe kulturore të vitit 1990-të. Përtej këtij opinioni, si një përfundim i dytë, vjen fakti se ne nuk kemi më nevojë për të ndërtuar banesa të reja sepse kemi një stok të madh që mbetet në treg. Atherë, kush e ushqen këtë cmenduri të një grushti zyrtarësh dhe sipërmarësish që po ndërtojnë edhe disa qindra mijë apartamente dhe njësi tregtare të reja?!
Përgjigjja është një e vetëm një: kanabisi i prodhuar dhe i tregtuar me shumicë në vitet e fundit ka krijuar kapitale të lira për të cilat kërkohen hapsira investimi. Asgjë tjetër nuk mund ta shpjegoj këtë shmangie nga ligji i parë i ekonomisë së tregut të lirë: ofertë-kërkesa! Nëse në treg ka me shumicë ‘ofertë’ e mbetur pa shitur, të këmbëngulësh të prodhosh një ofertë shtesë në një sasi edhe më të madhe është një budallik që asnjë fëmijë nuk do ta bënte. Mirëpo, grushti i njerëzve që i zotërojnë këto kapitale të lira dhe vendimarrësit politik janë totalisht të paaftë të zhvillojnë modele të reja zhvillimi ekonomik, dhe në këtë mënyrë edhe për mundësive të reja investimesh, kështu që i kthehen të vetmes gjë që dijnë të bëjnë më mirë: ndërtojnë pallate e kulla! Vetëm kapitale të krijuara në këtë mënyrë nuk të dhimbsen ti investosh në një treg ku kërkesa është drejt zeros përderisa blerësit po largohen nga Shqipëria; kurse oferta rritet cdo ditë.

Friday, October 5, 2018

SHKOLLA KOSOVA SI MODEL I SHKATËRRIMIT TË INSTITUCIONIT SHKOLLË! Mapo, 05. 10. 2018


Kohët e fundit kam filluar të kem frikë nga vetja sepse, gjithmon e më shpesh, po dakortësoj në mendime me z. Rama. Këtë herë bëhet fjalë për deklaratën e tij në ditën e parë të vitit të ri mësimor, sipas të cilës shkolla Kosova, tashmë e rindërtuar, është shkolla më moderne në Shqipëri. Kështu mendoj edhe unë. Shkolla Kosova, është një godinë shumë moderne. Bile, aq moderne, sa nuk mund të jetë më një shkollë. Mund të jetë gjithcka tjetër, mund të kryej cfarëdo lloj funksioni privat apo publik, por shkollë nuk mund të jetë. Për të qënë i qartë, duhet pranuar, se në këtë vendin tonë shprehja ‘nuk mund të jetë’, e thënë nga një teknik, nuk është se ka ndonjë vlerë publike apo dobi praktike. Në ndryshim nga kushtëzimet teknike, godina Kosova sikurse cdo gjë tjetër në Shqipërinë e sotme, e merr potencën nga botkuptimi i z. Rama, dhe në këtë konteks, pa dyshim që ajo do të funksionalizohet si një element i rrjetit arsimor të kryeqytetit.
Pa dyshim që do ndodhi kështu! Pa dyshim se rreth 400 fëmijë të moshës 6 - 15 vjec do mbimbushin cantat e stërmëdhaja me një pafundësi librash, fletoresh dhe mjetesh të tjera mësimore dhe do strehohen në këtë godinë, porse nxënës ata nuk mund të jenë kurrë. Pa dyshim se rreth 20 të rritur do ju flasin këtyre fëmijëve, do dëgjojnë prej tyre, bile do të vendosin edhe nota nëpër regjistra, porse edukatorë ata nuk mund të jenë kurrë. Dhe këtu nuk jemi duke folur as për dëshirën apo aftësitë e fëmijëve dhe as për dëshirën dhe aftësinë e të rriturve për të komunikuar dhe shkëmbyer informim, opinion dhe edukim. Nuk jemi duke foluar as për cilësinë e mjediseve të klasave, vlerën e librave, sasinë e mjeteve shkollore individuale të fëmijëve  apo didaktikën e pedagogjinë e përdorur nga të rriturit. Nuk po e bëjmë këtë, jo se nuk ka gjë për të thënë, por se nuk i takon sferës së arkitekturës dhe urbanistikës të shprehet për këto cështje.
Ne po flasim për ndërtesën dhe elementet e saj! Dhe ndërtesa Kosova vërtet mund të ketë katër kate nga të cilët një nën tokë, mund të ketë klasa moderne, mund të ketë bibliotekë, sallë leximi dhe zonë për ruajtjen e librave, mund të ketë auditorium që të jetë edhe në shërbim të komunitetit, mund të ketë edhe laboratorë të mirë pajisur, mund të ketë gjithcka që na premtoi kryebashkiaku Veliaj në 7 marsin e vitit të kaluar kur inaguroi nisjen e punimeve; porse nuk është shkollë. Ashtu sikurse nuk janë shkolla të gjitha godinat e rrjetit arsimor të Shqipërisë që i janë nënshtruar një rikonstruksioni me modifikime të planimetrisë dhe volumetrisë, në vitet e tranzicionit. Mund ti kenë modernizuar pothuajse sa shkolla Kosova, mund ti kenë shtuar numrin e hapsirave, mund ti kenë shtuar llojshmërinë e mjediseve sipas përdorimit (laboratorë, palestra, biblioteka e auditorium), porse janë pikërisht këto risi që i kanë humbur potencën si shkollë.
Ajo që duhet të kuptojmë ne si shoqëri, por në mënyrë të vecantë ata që kanë pushtetin për të marrë vendime, është premisa bazike se proceset edukuese dhe aftësuese kanë nevojë për godina të dedikuara. Dedikim, që nis që në planifikimin territorial të qytetit, ku nëpërmjet Planit të Përgjithshëm bëhet një shpërndarje e planifikuar e parcelave për godina arsimore, në harmoni me shpërndarjen demografike në numër dhe strukturë familjare. Dedikim, që vijon me planifikimin urban të njësive të banimit, ku nëpërmjet Studimeve Pjesore përcaktohet vendodhja e parcelave të godinave arsimore sipas llojit (cerdhe, kopshte, shkolla 5-së/ 9-të vjecare apo të mesme). Dhe së fundi, kompozimi arkitektonik i ndërtesës në parcelën e dedikuar për këtë zhvillim. Është intensiteti i ndërtimit, apo raporti i sipërfaqes së përgjithshme të ndërtuar me sipërfaqen e parcelës ndërtimore, ai që bën diferencën midis një godine cfarëdo dhe një godine arsimore. 
Ajo që ka ndodhur me ndërtesat e shkollave është pikërisht deformimi i këtij raporti shumë të rëndësishëm. Ndërtimi i shtesave të katit apo anësore ka rritur ndjeshëm intensitetin e ndërtimit në këto parcela, duke prishur së pari raportin e volumeve ndërtimore me hapsirat e hapura, dhe si rrjedhim logjik edhe balancat e aktiviteteve edukative dhe aftësuese të fëmijëve dhe gjithë strukturën arsimore. Shembulli më i keq i kësaj mënyre të të vepruari  është godina Kosova, ku një shkollë fillore një katëshe për disa dhjetëra nxënës u zëvendësua me një godinë katër katëshe për disa qindra fëmijë, në të njëjtën parcelë ndërtimore. Sigurisht, që ndërtesa e sotme është shumë më moderne se shkolla e ndërtuar në vitin 1940, por nuk është më një shkollë. Prandaj, ajo që na mbetet ne si prindër është: ose të kënaqemi, se me ‘shkollën e drejtorëve të shkollave’ jemi të dytët pas Izraelit; ose ti kërkojmë qeverisë të ndërtoj godina për shkolla prej vërteti!

Thursday, September 13, 2018

SA MË SHUMË KULLA TË LARTËSUARA NË TIRANË AQ MË SHUMË SHKOLLA TË MBYLLURA NËPËR SHQIPËRI! Mapo, 13. 09. 2018


Fillim viti i ri shkollor solli edhe debatin partiak të radhës në këtë sistemin tonin partitokratik që nuk e di pse e quajmë demokraci. Kryebashkiaku i Republikës shpërndahu libra “falas” për disa fëmijë, dhe kjo ngjarje u transmetua drejtpërdrejt në televizionin e tij privat. Mediat private e publike, që në cdo rast mund të na e kursenin këtë shëmtirë populiste, demagogjike e fasadiste, i bënë ‘share’ në hapsirat e tyre, dhe kështu, të gjithë shqiptarët u njohën me këtë vepër të lartë të qeverisë Rilindase. Halli është se këtë “kronikë” e ndoqën edhe drejtuesit e opozitës të cilët, nuk e injoruan për ta lokalizuar këtë shëmtirë socialiste vetëm në oborrin e qeverisë, por e kthyen në një debat partiak pa asnjë kuptim politik. Si përfundim, shoqërisë shqiptare i mbeti në derë halli i zakonshëm: të përcaktoj kush është më socialiste: Ps, që po ju jep libra falas vetëm nxënësve të fillores; apo Pd, që paska premtuar se do t’jua japi të gjithë nxënësve të arsimit parauniversitar!
Të dyja kahet partiake shqiptare nuk perceptojnë dot një të vërtetë të thjeshtë: diskursi dhe veprimi i tyre politik nuk duhet ti drejtohet vullneteve partiake (votuesve) të cilët i kanë të përfshira brenda vetes, por atyre që janë të pavendosur dhe kërkojnë argument politik. Për të dytët është shumë e qartë se Qeveria shpërndan atë që i ka marrë taksapaguesit, pra nuk ka asgjë falas, thjeshtë: për atë që dikush merr falas ka paguar dikush tjetër. Dhe në këtë kuptim, i gjithë debati për librat falas, sikurse shumica e debateve ndërpartiake, jo vetëm nuk ndihmon partitë në interesin e tyre meskin për të grumbulluar sa më shumë votues të gënjyer, por dëmton rëndë edhe sektorin në të cilin bëhet ky debat. Sepse nuk janë librat falas që ju mungojnë nxënësve, prindërve dhe sistemit arsimor shqiptar, por mësuesit dhe shkollat. Dhe këtu erdhëm te ngjarja më e rëndë që i ka ndodhur arsimit shqiptar që nga fillesat e tij: po mbyllin shkollat që kemi!
Qeveria e Rilindjes, që po “bën” Shtet, po mbyll shkolla që janë ndërtuar në qeverisjet e tjera të 106 viteve që ka ekzistuar Shtet Shqiptar. Në Korcë u mbyllën 3 shkolla, në Fier 16-të, në Elbasan 9-të, Në Vlorë 8-të, në Lushnje 20-të, në Kukës 13-të, në Mat 14-të, e kështu me radhë. Tragjedi e përmasave kombëtare, që partitë e kthyen në debat furgonësh. ‘A do gjenden apo jo furgona për ti cuar fëmijët në shkolla të tjera’, kjo është cështja në debat për partitë shqiptare! Totalisht në të kundërt, mbyllja e shkollave është një gjëmë e madhe që i ndodh Shqipërisë! Ajo është nga ato katastrofa që vë në rrezik ardhmërinë e kombit dhe duhet të detyrojë shoqërinë të përfshihet e gjitha për ta kuptuar, për ta analizuar dhe për të gjetur zgjidhjet e daljes nga ky fatalitet. Sepse ngjarja nuk është një event i izoluar as në territor dhe aq më pak në kohë. Mbyllja e shkollave sapo ka filluar, ajo do të vazhdoj dhe do të shoqërohet me të tjera dëme kombëtare.
Mbyllja e shkollave nuk është një e papritur aksidentale, ajo është produkt i mënyrës sesi kemi lejuar dhe stimuluar zhvillimin e territorit kombëtar. Ajo është rezultat direkt i modelit urban të koncentruar të Durasanës që po shpopullon territoret periferike e kufitare të Atdheut dhe territoret periferike të qyteteve shqiptare, për ti grumbulluar të gjithë shqiptarët në qëndrat e 5-6 qyteteve kryesore të Shqipërisë. Nuk e kam vëzhguar, por gjithsesi jam i sigurt se këto shkolla që mbyllen nuk i përkasin bashkisë së vjetër Tiranë apo bashkive kryesore të vendit. Jam i sigurtë se të gjitha shkollat që mbyllen janë të periferive të qyteteve dytësore, të qytezave apo të fshatrave. Shprehem i bindur, sepse e tillë është edhe dinamika e shpërndarjes së popullsisë në territorin kombëtar. Boshatisja e periferive të qyteteve, apo të gjithë Atdheut, sjell në mënyrë të pashmagshme mbylljen e shkollave në këto territore dhe nevojën për shkolla të reja në Tiranë.
Modeli territorial i zhvillimit të koncentruar të popullsisë formëson dhe përforcon modelet ekonomike, social-politike dhe kulturore të shoqërisë shqiptare, dhe gjithcka që derivon prej tyre. Janë këto modele, të cilat prodhojnë për shumicën e shqiptarëve domosdoshmërinë jetike të migrimit, që duhet të rindërtojmë. Dhe kjo nis nga formulimi i një qëndrim politik të ndryshëm dhe gjerësisht të pranuar, për një rishpërndarje të balancuar të popullsisë nëpër territorin kombëtar. Kjo është rruga e vetme, që e gjithë elita e shoqërisë duhet të mbështesi, për të ndryshuar gjithcka bazamentale për zhvillimin dhe modernizimin e vendit. Rruga tjetër është të kënaqemi me libra, dekodera, legalizime, shëndetësi e shumëcka tjetër “falas”, që na premtojnë partitë e kryetarokracisë në të cilën jetojmë, dhe të lejojmë kastën të ndërtoj kulla në Tiranë derisa të gjithë ata shqiptarë që nuk emigrojnë nëpër botë, të imigrojnë në qytet-shtetin Durasanë.
gentiankaprata.blogspot.com

Friday, August 31, 2018

KORSITË E BICIKLETAVE, NJË TJETËR MEDALJE NDËRKOMBËTARE PËR VELIAJN! Mapo, 31. 09. 2018


Një nga djemtë më simpatik të një qyteze të vogël u kthye nga studimet jashtë shteti sëbashku më gruan e tij, të renë nga vendi ku ai kishte studjuar, e cila për shkak të dashurisë kishte pranuar të braktiste të mirat, bollëkun, dhe modernitetin e vendit të saj të madh për të vijuar jetën në një qytezë të vogël dhe periferike, të një vendi të vogël dhe periferik. Familja e djalit, që ishte një ndër më të pasurat e më të kulturuarat e qytezës, por gjithësesi shumë larg modelit të familjes së saj, mezi po priste që djali të kthehej në atdhe së bashku me dy trofetë e tij, diplomën dhe gruan e huaj. Në fakt, gjithë qyteza mezi po priste, por zhgënjimi nuk vonoi! U zhgënjye familja e djalit, u zhgënjye qyteza, por u mërzit edhe burri nga zhgënjimi i përgjithshëm. Gruaja e shqetësuar se mos i shoqi ishte zhgënjyer nga martesa, e pyeti; buzëqeshi me përgjigjen; dhe morri përsipër zgjidhjen e “problemit”. U deshën pak ditë, dhe gjithë qyteza nuk ja ndante më sytë të huajës.
Zhgënjimi i qytezës, që ishte edhe arsyeja e mërzitisë së burrit, qëndronte te fakti se gruaja e huaj nuk ngjante aspak me ‘gratë e jashtme’! Këtë e kuptoi zonja e re, dhe nxorri nga valixhja pikërisht ato veshje dhe aksesorë që kishte menduar se nuk do ti përdorte kurrë. Shoqëruar me tualet të rëndë ato e konvertuan në një zonjë nga ato të ballove të shekullit të 16-të, por gjithashtu tërhoqën te ajo gjithë interesin e njerëzisë. Ata nuk kishin ujë rrjeti; nuk kishin ndricim elektrik; nuk kishin rrjet të largimit të ujrave të ndotur dhe përmbyteshin sa herë binte shi; porse asgjë nuk kishte vlerë përpara faktit se edhe në qytezën e tyre kishte ‘gra të jashtme’. Qyteza, më në fund, ishte e lumtur sepse edhe ajo po bëhej njësoj si të gjitha qytetet e moderne të botës. As zonja nuk u shqetësua fare që qyteza nuk kishte teatër, kinema dhe nuk organizonte ballo - dhe në këtë kuptim ato veshje ishin të gabuara - përderisa ishin pikërisht këto veshje që ja zgjidhën “hallin”.  
Kjo histori e ngjarë njëqind vjet më parë, që ma tregonin në fëmijëri për të ngulitur te unë prioritetin e brendisë mbi pamjen, vlen edhe për Tiranën e sotme. Edhe banorët e sotëm të gjithështrirjes ndërtimore Tiranë - që nuk e kuptoj pse e quajnë qytet - tolerojnë “magjistarin” e radhës, t’jua bëj qytetin si jashtë shtetit pa e vrarë mendjen për dobishmërinë konkrete të gjërave! Pavarësisht se jetojnë në fjetore të kithta dhe me një pafundësi mungesash e disbalancash, banorët e sotëm të qytezës së djeshme, nuk kanë asgjë për të kundështuar nga projekti poetik për të përgjysmuar gjerësinë asfaltike të rrugëve kryesore të Tiranës! Për ta mjafton që fjetorja e tyre “njësoj” si qytetet e mëdha perëndimore do të ketë korsi të dedikuar bicikletash. Mirëpo shtatori, së bashku me domosdoshmërinë racionale të lëvizshmërisë urbane, po vjen, dhe kënaqësia për tu dukur si jashtë shtetit do ti lërë vendin vuajtjeve të përditshme në trafikun e agravuar të qytetit. 
Në fakt ky është gjithë thelbi i këtij ekuacioni menaxhues, dhe pikërisht për ti dhënë përgjigje këtyre pyetjeve janë zhvilluar teknikat e urbanistikës. Është shumë e thjeshtë të thuhet se lëvizja bicikliste sjell shumë të mira për qytetarët dhe qytetin, por thelbi është si të gjesh mënyrat dhe rrugët që lehtësimi i kësaj alternative të lëvizjes të mos vështirësoj alternativat e tjera. Të shtosh problemet dhe disbalancat në qytet duke vështirësuar praktikat e përditshme të lëvizshmërisë qytetare nuk mund të justifikohet nga asnjë përfitim imagjinar. Duhet të kuptojmë, dhe ta bëjmë sa më shpejt, se synimi final i administrimit lokal është përmirësimi i cilësisë urbane të jetesës së qytetarëve, jo krijimi në mendjen e një pjese prej tyre të imazheve të rreme se ‘Tirana po bëhet si jashtë shtetit’! Imaxhet e rreme janë gënjeshtëra të bukura që veniten sapo të vërtetat e shëmtuara bëhen prezente në jetën reale, dhe korsitë e bicikletave do na zhgënjejnë që këtë fillim shtatori.
Lehtësimi i lëvizjes bicikliste, dhe në këtë kuptim shtimi i numrit të qytetarëve që e përdorin këtë lloj transporti qytetas, mund të suksesojë vetëm nëpërmjet një procesi të gjatë për implementimin e Planit të Përgjithshëm Vendor të qytetit. Por edhe ky proces duhet të mbështetet në tre kushtëzime thelbësore: së pari, procesi duhet të jetë aq i gjatë sa të shkoj paralel me kohën që kulturalisht qytetarët të përvetësojnë gjerësisht këtë mënyrë lëvizjeje; së dyti, Plani duhet të jetë hartuar duke përfshirë të gjitha mënyrat alternative të lëvizshmërisë urbane dhe jo vetëm atë bicikliste; dhe së fundi, Plani duhet të projektojë një Tiranë policentrike, me theksin te rrjetet e transportit dhe blloqet mikse urbane. Cdo mënyrë tjetër, vecanërisht rruga që ka zgjedhur administrata e sotme, mund të prodhoj vetëm dështim për synimin dhe zhgënjim e vuajtje për qytetarët, ose në rastin më të mirë, ndonjë medalje ndërkombëtare për kryebashkiakun Veliaj.